[Προσευχή]
[παύση]
Μ. Αθανάσιος: Έχουν εξετάσεις
οι φοιτητές τώρα;
Ακροατήριο: [ασαφής]
Μ. Αθανάσιος: Γι' αυτό και
απουσιάζουν αρκετοί;
Ακροατήριο: [ασαφής]
Μ. Αθανάσιος: Ναι.
Ε, μα τι να κάνομε.
Χρειάζονται και οι εξετάσεις.
[παύση]
Νομίζω παιδιά σήμερα
που είναι η τελευταία φορά που
βλεπόμαστε πριν τις εορτές,
δεν μπορούμε παρά να
πούμε λίγα πράγματα
σχετικά με τις
εορτές αυτές που
είμαστε έτοιμοι να υποδεχθούμε,
και να πούμε μερικά πράγματα για το
θέμα των εορτών,
πώς βλέπομε τις εορτές
σαν Χριστιανοί,
για ποιον λόγο γίνονται,
και πώς μπορούμε να ζήσομε
καλύτερα αυτές τις μέρες
για να αξιοποιήσομε και το νόημα
των ημερών αυτών μέσα
στην πνευματική μας ζωή.
Καταρχάς,
είναι έτσι
κάτι που είναι πολύ...
ευχάριστο να το πω,
μέσα στην Εκκλησία,
στην Ορθόδοξη Εκκλησία μας,
το ότι υπάρχει μία μεγάλη ποικιλία.
Μια μεγάλη ποικιλία
πολλών πραγμάτων.
Άμα δει κανείς την...
τη λειτουργική ζωή της Εκκλησίας,
θα δει μία...
πολλά πράγματα μες τη λειτουργική ζωή.
Θα δει πολλές Ακολουθίες,
σε διαφορετικές ώρες,
κάθε Ακολουθία με το
δικό της νόημα,
ε..
κάθε Ακολουθία με το
δικό της χαρακτήρα,
που γεμίζουν τη ζωή του
εικοσιτετραώρου, έτσι;
Δηλαδή αρχίζομε ας πούμε
από το... από τη νύχτα,
από τα μεσάνυχτα,
με την Ακολουθία του Μεσονυχτικού,
που διαβάζομε
ε...
γύρω στα μεσάνυχτα,
κάπου εκεί ας πούμε,
ή λίγο μετά τα μεσάνυχτα,
αυτό βέβαια γίνεται
κατά κύριο λόγο στα μοναστήρια,
εις τις ενορίες
διαβάζομε το πρωί
την ακολουθία αυτή, πολύ πρωί,
μετά έχομε την Ακολουθία του Όρθρου,
που είναι όρθρος,
το πρωί δηλαδή, πρωί-πρωί,
πριν ακόμα ανατείλει ο ήλιος,
μετά έχομε τις Ακολουθίες των Ωρών,
η Πρώτη Ώρα, Τρίτη, Έκτη
και Ενάτη Ώρα, που
είναι Ακολουθίες
οι οποίες
τις κάμνομε
σε ορισμένες ώρες της ημέρας.
Η Πρώτη Ώρα διαβάζεται...
τη διαβάζομε, την τελούμε,
όταν τελειώσει ο Όρθρος,
δηλαδή μόλις ανατείλει ο ήλιος, το φως,
η ώρα έξι το πρωί περίπου
ας το πούμε έτσι.
Η Τρίτη Ώρα,
γίνεται η ώρα εννιά το πρωί,
περίπου γύρω στις εννιά το πρωί,
και είναι η ώρα κατά την οποία
έγινε η έλευσης
του Αγίου Πνεύματος,
η Πεντηκοστή,
και διανθίζεται όλη η
Ακολουθία από αυτήν τη μνήμη
της ελεύσεως του Αγίου Πνεύματος
και της ιδρύσεως της Εκκλησίας,
η Έκτη Ώρα είναι η ώρα που
εσταυρώθηκε ο Χριστός,
έτσι γύρω στο μεσημέρι
εσταυρώθη ο Κύριος,
και διαβάζομε αυτήν την ακολουθία,
μετά την Έκτη Ώρα,
κατ’ ακρίβεια, τελούμε
τη Θεία Λειτουργία.
Παλαιότερα,
πολύ παλαιά βέβαια,
και σήμερα ας πούμε
αυτό γίνεται...
στον χώρο τον μοναστικό,
τελείται η Θεία Λειτουργία
την Έκτη Ώρα, μετά την Έκτη Ώρα,
κατά εκείνη την ώρα δηλαδή
όπου ο Χριστός εσταυρώθηκε.
Την ενάτη ώρα διαβάζομε
το απόγευμα η ώρα τρις,
διότι είναι η ώρα που ο Κύριος απέθανε
σωματικά πάνω στο Σταυρό,
ο Εσπερινός,
στη λήξη της ημέρας,
και στην πορεία
προς την επόμενη ημέρα,
όπου πλέον αρχίζομε
να εορτάζομε τους Αγίους
της επόμενης ημέρας,
και το βράδυ,
αργά το βράδυ, μετά το δείπνο,
έχομε την Ακολουθία του Αποδείπνου,
που είναι μια πολύ ωραία
και μικρή ακολουθία που
διαρκεί κάπου 15 λεπτά,
και την οποία πάρα πολλοί
Χριστιανοί την...
τελούν ας πούμε το βράδυ
πριν κοιμηθούν.
Είναι τρεις ψαλμοί
και τρεις άλλες προσευχές
στον Χριστό, στην Παναγία
και στον άγιο άγγελο, τον φύλακά μας,
που τον παρακαλούμε τον...
τον Χριστό και την Παναγία μας
και τον άγγελο να μας φυλάξουν
και να μας δώσουν ύπνον
καλόν και αγαθόν
και να μας ε...
δυναμώσουν ώστε να
ξυπνήσομε εις την προσευχή
κατά την επόμενη ημέρα.
Δηλαδή βλέπει κανείς μια...
μια συνέχεια, μια πορεία
εορταστική, εορτολογική,
η οποία δεν είναι ίδια
με την προηγούμενη.
Επίσης,
κάθε μέρα,
έχομε ακολουθία,
ακολουθίες,
που δεν είναι ίδιες με τις
προηγούμενες μέρες.
Κάθε μέρα γιορτάζομε
Αγίους
της ημέρας αυτής,
που είναι πάρα πολλοί,
πάρα πολλοί Άγιοι. Μπορεί να
τύχει σε μια ημέρα που
να γιορτάζομε και
χιλιάδες Αγίους, έτσι;
Όπως οι Δισμύριοι Μάρτυρες
που εκάηκαν στη Νικομήδεια,
και πάρα πολλοί άλλοι Άγιοι.
Ε...
Κατά κύριο λόγο γιορτάζει
ένας-δύο εκ των Αγίων έτσι
πιο ιδιαίτερα,
και άλλους διαβάζομε
τη μνήμη τους
στο Συναξάριο,
γιατί μέσα στο
πέρασμα των αιώνων,
πολλοί Άγιοι
που εμαρτύρησαν
ή εκοιμήθηκαν
τις ίδιες μέρες, και έτσι
επλούτησεν η Εκκλησία
με την παρουσία πολλών Αγίων.
[παύση]
Επίσης έχομε και
μέσα στο ορθολογικό κύκλο της Εκκλησίας,
κάθε εβδομάδα,
έχομε έναν διαφορετικόν ήχο όπως λέμε.
Η Εκκλησία έχει οχτώ ήχους,
έτσι, οχτώ ήχους που ψάλλομε,
δηλαδή με οχτώ διαφορετικούς τρόπους,
ύμνους και τροπάρια,
ή οκτώηχος,
ο πρώτος, δεύτερος, τρίτος, τέταρτος ήχος
και μετά πάνε οι πλάγιοι ήχοι,
και πάλι σε αυτή την περίοδο,
κάθε μέρα,
από την Παρακλητική,
από ένα βιβλίο που λέγεται Παρακλητική,
διαβάζομε πάλι
ειδικά τροπάρια
που είναι της ημέρας αυτής
και είναι
στον ήχο της εβδομάδας.
Και αλλάζουν δηλαδή και αυτά.
Εντωμεταξύ κάθε μέρα
είναι και αφιερωμένη κάπου.
Η Δευτέρα, η ημέρα,
εκτός από τους Αγίους
που γιορτάζουν εκεί την ημέρα,
η ημέρα της Δευτέρας
είναι αφιερωμένη
στα αγγελικά τάγματα,
στις τάξεις των αγίων αγγέλων,
η Τρίτη ημέρα είναι αφιερωμένη
στον Τίμιο Πρόδρομο,
η Τετάρτη ημέρα είναι αφιερωμένη
εις τον Χριστό,
εις το πάθος του Κυρίου,
εις την προδοσία
και το πάθους του Χριστού,
η ημέρα της Πέμπτης είναι
αφιερωμένη στους Αποστόλους
και στον Άγιο Νικόλαο,
η Παρασκευή στη Σταύρωση του Κυρίου,
το Σάββατο είναι αφιερωμένο
στους κεκοιμημένους,
και στους μάρτυρες της Εκκλησίας,
και η Κυριακή, η κάθε Κυριακή,
είναι αφιερωμένη στην
Ανάσταση του Χριστού.
Επίσης,
εκτός από αυτούς τους κύκλους όλους
έχομε και έναν κύκλο άλλον
ορθολογικό,
όπως είναι
η περίοδος πριν το Πάσχα,
που λέγεται η περίοδος του Τριωδίου,
είναι μια περίοδος όπως ξέρετε
με τη μεγάλη νηστεία
της Τεσσαρακοστής,
που είναι σαράντα μέρες πριν
τη Μεγάλη Εβδομάδα,
που...
έχομε άλλες ακολουθίες εκεί,
με άλλα τροπάρια,
με άλλον ύφος, με άλλο...
με άλλο πνεύμα έτσι πένθιμο,
κατανυχτικό, ασκητικό,
με ωραιότατα τροπάρια
τα οποία λέγονται
μέσα στο Τριώδιο,
στη συνέχεια έχομε
τη Μεγάλη Εβδομάδα
με όλους τους ύμνους εκείνους
που αναφέρονται στο
πάθος του Κυρίου μας,
μετά μπαίνομε εις
την Ανάσταση του Κυρίου
με το Πεντηκοστάριον,
το οποίο είναι οι πενήντα μέρες
μετά την Ανάσταση,
που εορτάζομε κάθε μέρα
την Ανάσταση του Χριστού μας
και τα γεγονότα που επακολούθησαν
μετά την Ανάσταση,
ε...
μετά μπαίνομε ξέρω ‘γω
λίγο αργότερα
εις την εορτη της Πεντηκοστής,
συνέχεια στην εορτη των Αποστόλων,
μετά τον Αύγουστο στην
εορτή της Παναγίας,
τον Σεπτέμβριο
περιστρέφεται ο μήνας γύρω από
την ύψωση του Τιμίου Σταυρού,
και γενικά δηλαδή
είναι τόσο διανθισμένη
η ζωή της Εκκλησίας από
εορτές και ύμνους
και τροπάρια
και ακολουθίες,
που πραγματικά...
ε...
ο άνθρωπος που ζει
έτσι εορτολογικά την Εκκλησία,
λειτουργικά,
αισθάνεται ότι...
ευρίσκεται μπροστά σε μια
συνεχή έκπληξης,
σε μια συνεχή ας πούμε
πορεία μέσα σε ένα κήπο,
σ’ ένα περιβόλι,
το οποίο είναι γεμάτο
από άνθη και από καρπούς ευώδης,
τους οποίους μπορεί ο άνθρωπος να πάρει
και να τραφεί μαζί με αυτούς.
Μια από όλες αυτές τις περιόδους
είναι και περίοδος που διανύομε τώρα,
η περίοδος της νηστείας
προ των Χριστουγέννων,
και με αποκορύφωμα βέβαια
την εορτή των Χριστουγέννων που
εντός ολίγου
με τη βοήθεια του Θεού
θα ετοιμαστούμε να εορτάσομε.
[παύση]
Για ποιον λόγο
γίνονται όλα αυτά παιδιά;
Γίνονται απλώς έτσι
για να θυμηθούμε μερικά πράγματα;
Ναι, και για αυτό.
Και για να θυμηθούμε
τους Αγίους,
την άθληση
και τη ζωή των Αγίων,
να θυμηθούμε τα όσα
ο Χριστός έκαμε για μας,
αλλά στηρίζεται όλη αυτή η...
η θεωρία ας το πούμε,
πάνω σε πράγματα
και ανθρώπινα
και πνευματικά.
Τα ανθρώπινα είναι ότι...
έγιναν γεγονότα ιστορικά,
σε κάποια συγκεκριμένη
ιστορική στιγμή,
δεν είναι πράγματα φανταστικά,
δεν είναι πράγματα τα οποία
εχάθηκαν ας πούμε μέσα
στο πέρασμα του χρόνου,
έγιναν σε συγκεκριμένη
ιστορική στιγμή,
σε συγκεκριμένες μέρες,
πολλές από τις μέρες ξέρομε ότι
αυτή η μέρα ήταν ακριβώς,
άλλες μέρες δεν...
δεν έχει σημασία
αν έγινε σήμερα
ή αν έγινε μετά,
δεν έχει σημασία δηλαδή
αν ο Χριστός γεννήθηκε
25 του Δεκέμβρη,
έτσι;
Για μας δεν έχει σημασία
αυτό το πράγμα.
Οι Χιλιαστές μας κατηγορούν
ότι ο Χριστός δεν γεννήθηκε
25 Δεκεμβρίου.
Και τι σημασία έχει;
Για την Εκκλησία
ο Χριστός γεννάται κάθε μέρα.
Σήμερον γεννάται εκ Παρθένου,
σήμερον ο Κύριος γίνεται άνθρωπος,
και κάθε φορά που τελούμε
τη Θεία Λειτουργία,
αρχίζομε από την
ακολουθία της Προσκομιδής,
που δεν είναι τίποτα άλλο
παρά όλη αυτή η ανάμνησης
του Κυρίου μας Ιησού Χριστού,
που όλα τελούνται
εδώ και τώρα, αυτήν την ώρα.
Δεν έχει σημασία αν
εγεννήθηκε 25 του Δεκέμβρη
ή 7 του Γενάρη ή
ξέρω ‘γω οποτεδήποτε.
Σημασία έχει ότι ο Χριστός εγεννήθηκε
και έγινε για εμάς άνθρωπος.
Και η Εκκλησία
έθεσε αυτή την ημέρα
να εορτάζομε τη γέννηση του Χριστού.
Μέχρι τον 3ο αιώνα περίπου, 4ο αιώνα,
εορτάζετο η γέννηση του Χριστού
μαζί με τα Θεοφάνια.
Δηλαδή την ημέρα που γιόρταζαν
τη Βάπτιση του Κυρίου
εόρταζαν μαζί και τη Γέννηση.
Από τον 4ο αιώνα και μετά,
από τον Άγιο Ιωάννη τον
Χρυσόστομο και ύστερα,
εχώρησαν αυτές οι δύο
εορτές και έγιναν
η μια προηγουμένως και η άλλη μετά.
Δεν έχει... οι Πατέρες
δεν στάθηκαν σε αυτό το θέμα,
σε μια σχολαστικότητα
να βρουν ακριβώς
την ημέρα και την ώρα,
αλλά στο γεγονός,
ότι ο Χριστός έγινε
για εμάς άνθρωπος.
Αυτό γιορτάζομε,
αυτό έχει σημασία,
και όχι το ποια μέρα έγινε,
γιατί ξέρετε,
και επιστημονικά,
λέγεται και ίσως
είναι μάλλον αποδεδειγμένο,
ότι ο Χριστός γεννήθηκε
τέσσερα χρόνια π.Χ.
Το ξέρετε αυτό;
Το τέσσερα π.Χ.
Γιατί έγινε ένα λάθος
εκεί ένας...
Διονύσιος Μικρός λεγόμενος
ο οποίος μέτρησε τα χρόνια,
έκαμε λάθος λόγω των
δεδομένων της εποχής εκείνης,
και η γέννηση του Χριστού
δεν έγινε το μηδέν,
αλλά λένε σήμερα οι επιστήμονες
ότι έγινε το τέσσερα π.Χ.
Τι σημασία έχει;
Δεν λέει για εμάς τίποτα αυτό, δεν...
δεν μας προβληματίζει
ούτε μας σκανδαλίζει.
Σημασία έχει ότι για εμάς ο Χριστός
έγινε άνθρωπος και εγεννήθη
και έλαβε πραγματικά
ανθρώπινη μορφή.
Είναι λοιπόν ιστορικά γεγονότα.
Μετά γίνονται αυτά γιατί
και εμείς οι άνθρωποι
έχομε ανάγκη αυτόν
τον... έναν αλλαγό
μέσα στη ζωή της Εκκλησίας.
Δηλαδή...
εντάξει, το τέλειο,
το τέλειο, ίσως θα ήταν
να...
να μην είχαμε αυτή την ποικιλία
των ύμνων και των τροπαρίων
και των νοημάτων κτλ,
αλλά να είμαστε ας πούμε
απόλυτα ενωμένοι
με τον Θεό μέσα σε
ένα πνεύμα προσευχής,
και εκεί να ζούσαμε ας πούμε
σε μια τελειότητα
πνευματική.
Όπως,
υπάρχουν άνθρωποι...
προχωρημένοι πνευματικά,
οι οποίοι ας πούμε...
δεν τελούν τις ακολουθίες
που τελούμε εμείς.
Δεν ψάλουν όλα αυτά τα τροπάρια,
αλλά προσεύχονται
με τη νοερά προσευχή,
κατά έναν τρόπο δικό τους τέλος πάντων,
ησυχαστικό τρόπο,
και τελούν την Ευχαριστία,
τη Θεία Λειτουργία,
μετέχουν στις εορτές,
με ένα πολύ λιτό τρόπο,
χωρίς την ποικιλία των ύμνων
και των τροπαρίων που
γίνεται ας πούμε σε άλλους
μέσα στο δικό μας χώρο.
Όμως, για εμάς όλους,
οι ύμνοι και τα τροπάρια
και οι εορτές λειτουργούν
όπως ακριβώς έχει ανάγκη
η δική μας ανθρώπινη φύσης.
Και βλέπετε και γύρω μας παιδιά έτσι,
δεν είναι όλα το ίδιο.
Πώς έκαμε ο Θεός στον κόσμο;
Έκαμε μία ποικιλία...
φοβερή ο Θεός ας πούμε έτσι;
Ποικιλία χρωμάτων, έτσι;
Σκεφτείτε λοιπόν εάν...
αν είχε ένα χρώμα μόνο
ο κόσμος γύρω μας,
ήταν όλα πράσινα ας πούμε,
ή όλα κίτρινα, ή όλα κόκκινα.
Έτσι, έχει τόση ποικιλία χρωμάτων,
έχει τόση ποικιλία...
πραγμάτων.
Έχει τόση ποικιλία...
ζώων, φυτών, πτηνών, ανθρώπων,
σε τέτοιο σημείο, που κανένας άνθρωπος
δεν είναι όμοιος με τον άλλον.
Ε τώρα με την κλωνοποίηση
μπορεί να βγουν και όμοιοι.
Ναι, διάφοροι κλώνοι.
Για να δούμε τι θα μας
βγάλουν.
Γενικότερα,
όλη η ζωής μας,
η ανθρώπινη ζωή μας,
έχει μίαν...
έτσι εναλλαγή πλουσία.
Έτσι έκαμε ο Θεός στον κόσμο.
Βλέπετε,
όταν έκαμε τον άνθρωπο,
δεν του έκαμε ξέρω ‘γω μια πολυκατοικία
να τον βάλει μέσα ας πούμε έτσι;
Δεν το έκαμε ένα σπίτι τετράγωνο
να μπήξει μέσα τον άνθρωπο,
έκαμε ένα ωραίο κήπον ο Θεός,
έτσι, ωραιότατο κήπο,
και τον έβαλε εκεί τον άνθρωπο.
Και όταν λέμε κήπο, αυτό δεν είναι
φαντασία, είναι πραγματικότης.
Είναι... εκεί έζησε ο Αδάμ και η Εύα.
Οι πρωτόπλαστοι εδώ έζησαν,
δεν ήταν ας πούμε στον ουρανό.
Έζησαν σ’ αυτόν τον χώρο,
είχαν άμεση σχέση με τον Θεό,
αλλά ήταν σ’ αυτόν τον χώρο,
και είχαν μιαν
αρμονικότατη σχέση
με τη φύση και με τη δημιουργία.
Και ο Θεός έκανε όλα αυτά
τα ωραία πράγματα,
ακριβώς για να βάλει τον άνθρωπο μέσα.
Και τα ‘καμε...
και δεν τα ‘καμε δια μιάς.
Δεν είπε ο Θεός ξέρεις ας πούμε,
τι να κάτσω τώρα 7 μέρες
να κάμνω πράγματα ας πούμε.
Μια φορά να γίνουν όλα.
Αν είμαστε εμείς θα τα
κάναμε όλα μιαν ημέρα, έτσι;
Με μια διαταγή να γίνουν τα πάντα.
Αλλά ο Θεός έκαμε
τα πράγματα σιγά σιγά.
Άρχισε από το φως,
έκαμε το στερέωμα,
έκαμε τους αστέρες,
έκαμε τη γη,
έκαμε τα δέντρα,
έκαμε τα πράγματα ξέρω ‘γω και πήγε,
τα τελείωσε όλα,
σε 7 χρονικά διαστήματα,
και την 6η ημέρα...
την 7η ημέρα έκαμε τον άνθρωπο
και αναπαύθηκε ο Θεός κτλ,
και έδειξε έτσι...
τον τρόπο με τον οποίο
λειτουργεί ο Θεός, και τον τρόπο τον οποίο
λειτουργεί η Εκκλησία.
Και εμείς οι ίδιοι,
όταν γινόμαστε...
όταν ερχόμαστε σε αυτόν τον κόσμο,
δεν γινόμαστε κατευθείαν άνθρωποι
όπως είμαστε τώρα, έτσι;
Αρχίζομε από το γονιμοποιημένο
εκείνο κύτταρο το πρώτο,
προχωρούμε σιγά σιγά
κυοφορούμαστε μέσα στη μητέρα μας,
γινόμαστε παιδάκια μικρά,
μεγαλώνομε μεγαλώνομε γινόμαστε
άνδρες, άνθρωποι τέλειοι,
προχωρούμε μετά...
γερνούμε,
λίγο λίγο λίγο ας πούμε
μέχρι που να αποθάνομε,
έχει η ζωή μας μια πορεία,
έχει μια εναλλαγή,
δεν έχει μια στασιμότητα,
δεν έχει κάτι το οποίο είναι ξέρω ‘γω
πληκτικό, κουραστικό,
το οποίο είναι το ίδιο πράγμα.
Έτσι
και η πορεία μας μέσα στη...
μέσα στον χώρο της Εκκλησίας.
Έχει μια εναλλαγή ποικιλίας
εορτών
που ζούμε καθημερινά.
Και μας τα προσφέρει η
Εκκλησία αυτά τα πράγματα όλα,
μέσα από την πείρα των Αγίων,
γιατί οι Άγιοι με τη Χάρη του
Αγίου Πνεύματος εθέσπισαν
όλες αυτές τις εορτές
και έγραψαν όλους αυτούς τους ύμνους.
Που οι ύμνοι τι είναι;
Είναι το ξεχείλισμα
της καρδιάς των Αγίων.
Έτσι. Όπως ένας που γράφει ποιήματα,
όταν αγαπάει ένα πρόσωπο ας πούμε
έχει τόσο πολύ μέσα του...
τόσα πολλά πράγματα να πει
σ' αυτό το πρόσωπο που αγαπά,
που δεν μπορεί να τα συγκρατήσει,
και του γράφει,
αισθάνεται ανάγκη να του γράψει.
Του γράφει ποιήματα, του γράφει
ξέρω ‘γω τραγούδια,
του στέλνει αυτά που στέλνετε
τώρα τα... μηνύματα...
ναι.
Ε...
είπαμε και άλλη φορά ότι αυτά
έγιναν κονσέρβες πλέον έτσι;
Χάθηκε και η ωραιότητα της αγάπης που
υπήρχε παλιά. Σήμερα...
έγιναν όλα ας πούμε μηχανοποιημένα.
Ας είναι.
Παλαιότερα ήταν ίσως πιο...
ρομαντικά ας το πούμε. Ποιος ξέρει.
Λοιπόν, οι ύμνοι
είναι το
ξεχείλισμα της αγάπης των Αγίων,
της μεγάλης αγάπης
που είχαν προς τον Χριστό.
Ζώντας αυτήν την παρουσία
του Χριστού μέσα τους,
με τόσο έντονον τρόπο,
ήταν τόσο πλήθος
νοημάτων μέσα τους,
τέτοιος πλούτος
αισθημάτων και νοημάτων,
που δεν μπορούσαν να τα συγκρατήσουν.
Και έγραφαν ύμνους,
έγραφαν ποιήματα,
έγραφαν λόγους, έγραφαν ξέρω ‘γω,
και μας παρέδωκαν μία...
απέραντη κληρονομία
ύμνων και τροπαρίων.
Τα οποία πράγματι
είναι ένας πολύτιμος θησαυρός
τον οποίον έχει η Εκκλησία,
ένας πολύτιμος θησαυρός,
που όταν καταφέρομε,
που όταν καταφέρομε να μπούμε
μέσα στο πνεύμα αυτών των ύμνων,
δεν χρειαζόμαστε τίποτα άλλο.
Είναι σαν να μπαίνεις ας πούμε
στο πιο ωραίο ζαχαροπλαστείο,
που κάθε γλυκό είναι καλύτερο
από το προηγούμενο.
Και παθαίνεις ας πούμε...
δεν ξέρεις ποιο να πρωτοφάς και
ποιο να αφήσεις ας πούμε έτσι;
Δηλαδή...
δεν κάνεις δίαιτα μες το
ζαχαροπλαστείο ας πούμε έτσι;
Δεν λες ότι...
δεν θα φάω τίποτα,
αλλά ας πούμε ότι μαζί [ασαφής]
θα τα φάμε όλα.
Έτσι, κάθε ένα είναι καλύτερο
από το προηγούμενο.
Αυτό έχει...
έχει χαρακτήρα και παιδαγωγικόν.
Γιατί μέσα από τους ύμνους μαθαίνομε
πάρα πολλά πράγματα.
Βλέπομε μπροστά μας
όλα τα γεγονότα.
Και τα βλέπομε τα γεγονότα
περιγραφόμενα
με το πνεύμα των Αγίων,
όχι με δικά μας λόγια,
όχι με λόγια εμπαθών ανθρώπων
που είδαν ας πούμε τα πράγματα
έτσι όπως τα καταλάβαν μόνοι τους,
αλλά όπως τα εβίωσαν οι Άγιοι.
Και παιδαγωγούμαστε με όλα αυτά.
Μαθαίνομε, ζούμε,
βλέπομε την πραγματικότητα
των γεγονότων.
Αλλά και ταυτόχρονα,
μπαίνομε και μέσα
στο πνεύμα των ύμνων,
το οποίο είναι το Πνεύμα
του Θεού το Άγιον.
Γιατί όλα αυτά τα οποία εγγράφτηκαν,
εγγράφτηκαν γιατί εκινούνταν από
το Άγιο Πνεύμα οι Άγιοι του Θεού.
Και ακριβώς όταν καταφέρομε
μέσα από την προσευχή μας,
μέσα από την άσκησή μας,
μέσα από τον αγώνα που κάνομε,
όταν καταφέρομε να ανοίξομε την καρδιά μας
και να μπούμε μες το ρεύμα αυτό το...
της παράδοσης, το ρεύμα της Χάριτος,
τότε πραγματικά εκεί πλέον
ο άνθρωπος μένει έκθαμβος. Δηλαδή...
ε... δεν....
δεν μπορείς να αρθρώσεις λόγον,
τίποτα, γιατί είναι τόσο
πλούσια τα νοήματα και τόσον...
ταυτίζεσαι με αυτά όλα
τα οποία λέγονται,
και τα οποία βιώνονται,
που πραγματικά...
ε...
δεν κάνεις τίποτε.
Έτσι, ρώτησαν κάποτε έναν...
έναν ασκητή, τι κάνεις τόσες ώρες
μες την εκκλησία; Λέει, τίποτα δεν κάμνω.
Λέει, γιατί κάμνεις τίποτα;
Λέει, δεν κάμνω τίποτα όπως
ένα μωρό που είναι μέσα στην κοιλιά
της μητέρας του, τι κάμνει;
Τίποτα, τρέφεται.
Είναι μέσα στη μητέρα του,
και τρέφεται, και μεγαλώνει.
Και εγώ όταν πάω στην
εκκλησία ώρες πολλές,
δεν κάμνω τίποτε,
απλώς τρέφομαι.
Είμαι εκεί και τρέφομαι
και μεγαλώνω
μέσα από τον χρόνο εκείνον
τον λειτουργικό.
Όταν αφήσω τον αυτό μου
να τραφεί μέσα από την
υμνολογία, μέσα από την προσευχή,
μέσα από τον χρόνο τον ίδιο.
Ε...
δεν θυμάμαι αν σας είπα ένα παράδειγμα.
Μια φορά όταν ήμουν στο Όρος,
ήταν μια αγρυπνία του Αγίου
Αθανασίου του Αθωνίτου.
Θεωρείται αυτή η αγρυπνία,
η πιο μεγάλη αγρυπνία του Αγίου Όρους.
Όταν πρωτοπήγα, ήμουν νεαρός,
και χειροτονήθηκα ιερέας,
τότε στα μοναστήρια εκεί στο Άγιον Όρος,
όταν εορτάζει μια μονή,
στέλνουν αντιπροσώπους
από όλα τα μοναστήρια του Αγίου Όρους.
Δηλαδή μπορεί σε μια πανήγυρη
να έχει και 700 μοναχούς,
800 μοναχούς κτλ.
Πηγαίνει ξέρω ‘γω μια...
αντιπροσωπία 5-10 πατέρες.
Εκείνη τη χρονιά,
επειδή με λένε και Αθανάσιο,
μου λέει ο γέροντας,
να πας στη Λαύρα, στην πανήγυρη,
στην αγρυπνία. Αμάν λέω,
18 ώρες αγρυπνία,
18 ώρες, καταλαβαίνετε τι σημαίνει.
Εντάξει, να ‘ναι ευλογημένο, να πάμε,
αλλά σκέφτομαι μέσα μου,
θα τα καταφέρω άραγε;
Θα τα βγάλω πέρα 18 ώρες
ας πούμε μες την εκκλησία;
Άκουγα διάφορα.
Κάθε φορά που ερχόντουσαν οι...
οι άλλοι που είχαν πάει, ου...
ας πούμε αρχίσαμε ώρα 4ης το απόγευμα,
τελειώσαμε η ώρα 12 την άλλην ημέρα,
κάτι τέτοια πράγματα,
οπότε και εγώ νεαρός...
ήμουν έτσι έτσι.
Λοιπόν, περνώντας,
με τα πόδια, να κατέβομε στην
Ιβήρων να πάρομε το καράβι,
πέρασα από το κελί του γέρου Παΐσιου.
Τον βρήκα έξω εκεί στην αυλή.
- Ε πού πάεις;
- Λέω, γέροντα πάω στη Λαύρα.
- Α ωραία. Θα περάσεις καλά στη Λαύρα.
- Λέω, φοβούμαι διότι
πολύ μεγάλη αγρυπνία.
Θα τα βγάλομε πέρα άραγε;
Και δεν ξεκουραστήκαμε καθόλου την ημέρα,
μέχρι να φτάσομε στη Λαύρα
μακριά ας πούμε όσοι είχετε πάει,
με το καράβι, με αυτά, φτάνεις δηλαδή
την ώρα που αρχίζει η αγρυπνία
σχεδόν κατάκοπος.
- Μου λέει, μη στενοχωριέσαι,
θα σου πω κάτι το οποίο θα το κάνεις
και θα πάει μια χαρά η αγρυπνία.
- Λέω, μα δεν θα προλάβομε να ξεκουραστούμε.
Θα πάμε, είναι...
και ποδαρόδρομος.
Δυο ώρες να κατέβεις
άλλη μια ώρα να ανέβεις...
Δεν ήμουν και ποτέ μου εγώ ευκίνητος και...
έτσι αδύνατος ας πούμε. Πάντα
υπέφερα από αυτά τα πράγματα.
Είχε κάτι...
κάτι πατέρες που ήταν
ας πούμε φρικιαστικοί.
Θυμούμαι έναν μαθηματικόν,
έναν Συμεών ας πούμε,
ο οποίος έκατσε 18 ώρες
στην αγρυπνία όρθιος,
και έγινε το χέρι μου το έτσι.
Η μόνη κίνηση που έκαμε
άλλαξε το χέρι μου και κάματο έτσι.
[ακροατήριο γελά]
Αυτά είναι...
τρελά πράγματα ας πούμε. Δηλαδή...
άμα τον έβλεπες σε έπιανε φρίκη,
που να μας να τον μιμηθείς.
Εγώ στριφογύριζα μες το στασίδι μου.
Λέει μου, να σου πω.
Να πάεις στην εκκλησία,
να μπεις, να προσκυνήσεις,
να ανάψεις τη λαμπάδα σου ας πούμε αυτά,
να σου δώσουν το στασίδι σου, τη θέση σου,
και μόλις αρχίσει ο εσπερινός
και αρχίσουν να ψάλλουν το «Κύριε έκραξα» –
ξέρετε το πρώτο τροπάριο που ψάλλουν,
το «Κύριε έκραξα» –
να φύγεις.
Πήγαινε...
φύγε από την εκκλησία,
πήγαινε βρες ένα δωμάτιο,
και...
ξάπλωσε να ξεκουραστείς
αφού πάεις κουρασμένος.
Και να κοιμηθείς καλά,
να μη βάλεις ξυπνητήρι.
Κοιμήθου καλά, καλά,
πολύ καλά. Ένα δυο ώρες
να κοιμηθείς να ξεκουραστείς καλά.
Και μόλις πάεις πίσω
θα αρχίζει το «Κατευθυνθείτο»,
δηλαδή το επόμενο τροπάριο.
Είπε το αστείο βέβαια,
ότι κάθε τροπάριο
πάει τρεις ώρες ας πούμε.
Τελικά το αστείο βγήκε αληθινό.
[ακροατήριο γελά]
Έτσι ήταν, βέβαια εγώ δεν τόλμησα
να πάω να κοιμηθώ αλλά,
το ωραίο τι ήταν;
Είχε ένα Γερμανό παπά,
ένα Γερμανό Προτεστάντη, ιερέα,
ο οποίος έτυχε ο κακομοίρης και αυτός,
για κακή του τύχη έτυχε στη Λαύρα
να είναι, οπότε ήρθε στην εκκλησία.
Ε τον έβαλαν και
στάθηκε σ’ έναν τόπο ας πούμε.
Εστεκόταν εστεκόταν όλη τη νύχτα.
Την επόμενη ημέρα,
αφού πέρασε η νύχτα,
εντάξει στην αρχή τον... κοιτάζαμε,
ύστερα δεν του έδινε κανένας σημασία
διότι ο καθένας
κοίταζε τον εαυτό του,
την επόμενη ημέρα
λέει ο...
στην τράπεζα,
λέει ο Προτεστάντης ο ιερέας,
θέλω να κάνω μια ανακοίνωση.
Παναγία μου τώρα στην τράπεζα
να κάνεις ανακοίνωση και...
αλλοδαπός και αλλόδοξος;
Ε όχι τώρα στην τράπεζα, μετά.
Μαζευτήκαμε μετά [ασαφής],
τι θες να μας πεις;
Λέει, αποφάσισα να γίνω Ορθόδοξος.
Γιατί;
Διότι είδα θαύματα,
είδα θαύμα μέσα στην Ορθόδοξη Εκκλησία.
Τι θαύμα είδες;
Λέει, εγώ να μείνω
στην εκκλησία 18 ώρες!
[ακροατήριο γελά]
Εγώ λέει πάω στην εκκλησία μισήν ώρα
και άμα περάσει γίνουν 40 λεπτά,
αρχίζω να δυσανασχετώ ας πούμε,
λέω μα πέρασε η ώρα, κουραστήκαμε.
Δεκαοκτώ ώρες, όλη νύχτα λέει,
ούτε το διανύθηκα στη ζωή
μου ποτε αυτό το πράγμα.
Και μάλιστα,
και να μην ξέρει και τι λέγαμε.
Τώρα...
εμείς τουλάχιστον καταλαβαίναμε
κουτσά στραβά τι λέγαμε.
Ένας Γερμανός,
δεν καταλαβαίναμε τίποτε.
Μόνο το αλληλούια που ψάλλαμε
μερικές φορές
και έβλεπε τους πολυελαίους που...
κουνιόντουσαν ας πούμε.
[παύση]
Τι ήταν τελικά παιδιά ας πούμε;
Τι συμβαίνει μες την Εκκλησία;
Μέσα στην Εκκλησία
ο άνθρωπος πραγματικά τρέφεται.
Και τρέφεται από όλα
όσα συμβαίνουν γύρω του.
Η Εκκλησία είναι...
είναι και θέαμα,
είναι και όσφρησις,
είναι και ακοή,
είναι και αφή, είναι και...
γεύσης, έτσι;
Βλέπετε, γιατί ας πούμε
η Ορθόδοξη Εκκλησία...
μπαίνεις μέσα και είναι
τοιχογραφημένη η εκκλησία.
Γιατί βλέπεις τον Χριστό,
τους Αγίους, την Παναγία,
τη ζωή του Χριστού, είναι...
δηλαδή μετέχεις με την όραση.
Μετέχεις με την όσφρηση.
Θυμιάζομε έτσι;
Θυμιάζομε το θυμίαμα,
που είναι θυμιάματα ωραία,
ευώδη, και τα λοιπά,
αλλάζουν την ατμόσφαιρα όλη,
σε ειδικές στιγμές της Θείας Λειτουργίας
θυμιάζομε όλον τον ναό,
μοσχοβολάει η εκκλησία,
ε...
ψαλμωδίες ωραίες, τονισμένες –
η Εκκλησία έχει ολόκληρη
επιστήμη μουσικής ας πούμε.
Έτσι, η Βυζαντινή μουσική, η λεγόμενη,
κακώς λεγόμενη Βυζαντινή μουσική.
Η Εκκλησιαστική μουσική,
η Ορθόδοξη Εκκλησιαστική μουσική,
είναι ολόκληρη επιστήμη
το πως ψάλλομε ας πούμε.
Έτσι, τονισμένα πράγματα,
καθαρά επιστημονικά,
μουσικά. Τα έκαμε ο Άγιος
Ιωάννης ο Δαμασκηνός
που ήταν τόσο μεγάλος επιστήμονας.
Ε...
μετά,
στην εκκλησία τρώμε.
Έτσι; Τρώμε τα κόλλυβα,
τρώμε τα Αντίδωρα,
τρώμε... πίνομε τον αγιασμό,
και πάνω απ' όλα,
εσθίομε και πίνομε
το Σώμα και το Αίμα του Κυρίου μας.
Δεν πάμε στην εκκλησία
και να είμαστε έτσι...
ξέρω ‘γω αμέτοχοι, αφηρημένοι.
Αλλά μετέχομε
ολόκληρο το είναι μας μες την εκκλησία.
Και βλέπομε και ακούμε
και μυριζόμαστε
και τρώμε και ψηλαφούμε,
αγγίζομε πάνω στις εικόνες,
αγγίζομε πάνω στ’ άγια λείψανα,
κάνομε το Σταυρό μας,
κάνομε μετάνοιες ας πούμε,
έτσι, κινούμαστε μες την εκκλησία.
Όλα αυτά τα πράγματα,
όλα αυτά τα πράγματα,
συνθέτουν
το ήθος της Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Οι γιορτές, οι πανηγύρεις,
οι ύμνοι, τα τροπάρια,
οι ακολουθίες,
όλα αυτά τα πράγματα.
Το ήθος της Ορθόδοξης Εκκλησίας,
το οποίο είναι έναν ήθος
φιλάνθρωπον.
Έναν ήθος το οποίον
αγκαλιάζει τον άνθρωπο,
δεν σκοτώνει τον άνθρωπο,
δεν τον αποκτείνει,
δεν του αφαιρεί την προσωπικότητά του.
Δεν τον κάμνει μονοφυσίτη,
μόνο ας πούμε τα πνευματικά,
αλλά αγκαλιάζει τον άνθρωπο
και αγιάζει όλον τον άνθρωπο.
Τον νου του, την καρδιά του,
το σώμα του,
τις αισθήσεις του, τα πάντα.
Τα πάντα αγιάζονται
μέσα στον χώρο της Εκκλησίας.
Έτσι γίνονται οι γιορτές.
Και μπαίνομε στην Εκκλησία,
είμαστε εκεί,
τρεφόμαστε από το...
από την όλη αυτή ζωή της Εκκλησίας.
Έτσι μεταγγίζεται μέσα μας
Πνεύμα Άγιο, το οποίο μας αγιάζει,
μας μεγαλώνει.
Λένε πολλοί, δεν καταλαβαίνω
στην εκκλησία τι λέγεται.
Ναι, είναι ένα πρόβλημα.
Πρέπει να καταλαβαίνομε στην εκκλησία.
Αλλά και αν δεν καταλαβαίνομε
πάλι δεν σημαίνει ότι
χάνομε και πολλά πράγματα.
Ζήσε μέσα στην Εκκλησία,
μάθε να προσεύχεσαι,
μάθε να... να μπεις μες το
ρεύμα αυτό της Εκκλησίας,
και θα δεις ότι όταν
μπεις πλέον μέσα,
δεν σε ενδιαφέρει το τι
σημαίνει ξέρω ‘γω
«Καταξίωσον, Κύριε, εν τή εσπέρα ταύτη, ...»
«... αναμαρτήτους φυλαχθήναι ημάς».
Δεν θα διερωτηθείς ποτέ.
Όπως δεν διερωτούνταν ας πούμε ποτέ
και οι γιαγιάδες μας και οι παππούδες μας που ήταν
και αγράμματοι άνθρωποι.
Δεν διερωτούνταν ας πούμε...
ξέρω ‘γω...
τι σημαίνουν διάφορες λέξεις,
«τον επινίκιον ύμνον άδοντα, ...»
«... βοώντα, κεγραγότα και λέγοντα».
Ρωτήστε μέχρι σήμερα, ανθρώπους
που παν στην εκκλησία κάθε μέρα,
και να δείτε ότι δεν ηξέρουν.
Μια φορά στο Άγιον Όρος,
ήρθε μια εκδρομή από ένα χωριό.
Επέθανε αυτός ο ιερέας
γι' αυτό μπορώ να σας πω.
Ήρθαν από ένα χωριό
από την Άρτα,
έφερε ο ιερέας του χωριού,
τους χωριανούς του εκδρομή στο Άγιον Όρος.
Τέλος πάντων,
ήρθαν στο μοναστήρι μας,
και είπε ο ιερέας,
πρέπει να εξομολογηθούμε.
Ήρθαμε στο Άγιον Όρος,
να εξομολογηθούμε.
Και λέει ο ιερέας,
πρέπει να εξομολογηθώ εγώ πρώτα,
αφού είμαι ο ιερέας
και [σας] έφερα, να δώσω
και το καλό παράδειγμα,
και να μη μου πουν οι άνθρωποι,
τι, καλά εμάς μας στέλνεις να εξομολογηθούμε,
εσύ γιατί δεν πάεις;
Ο μόνος πνευματικός ήμουν εγώ τότε.
Λέω, πάτερ μου δεν μπορώ
να εξομολογώ ιερείς εγώ.
Ήμουν και νέος ας πούμε. Ήμουν...
πόσο χρονών, 30 χρονών δεν ήμουν.
Και ο άνθρωπος ήταν μεγάλος,
ήταν 60 χρονών.
Πάτερ μου συγγνώμη δεν μπορώ
να σε εξομολογήσω εσένα,
είσαι ιερέας τόσα χρόνια εγώ
χθεσινό παιδί ας πούμε,
πήγαινε να βρεις κανέναν δεσπότη,
κανένα γερο, κανένα...
Τι λες ρε πάτερ!
Έφερα το χωριό εδώ και...
τελευταία μέρα, τι θα γίνει;
Βρε αμάν, τι πάθαμε τώρα!
Από εδώ από εκεί απ’ εδώ απ’ εκεί
τέλος πάντων φιλονικήσαμε λίγο,
να ‘ρθει να μην έρθει...
πήγα στον γέροντα, λέω,
τι θα κάμω ας πούμε; Αυτός ο
ιερέας επιμένει. Λέει, δεν πειράζει.
Αφού είναι έτσι η κατάσταση
και θα φύγουν αύριο μεθαύριο,
είμαστε το τελευταίο μοναστήρι
που ήρθαν, τι να γίνει, έχει δίκιο
ο άνθρωπος, να εξομολογηθεί.
Λοιπόν άντε.
Ήρθε ο παππούλης...
Πράγματι παιδιά, τι να σας πω.
Ήταν μία...
αποκάλυψη αυτός ο άνθρωπος.
Ήταν ένας...
ένας πατήρ Γεώργιος,
από ένα χωριό που λέγεται Ράμια,
πέθανε,
και αυτός και η παπαδιά του.
Λοιπόν,
αυτός ο άνθρωπος,
είχε πάρα πολύ μεγάλη Χάρη από τον Θεό,
πολύ μεγάλη Χάρη,
αλλά ήταν ολιγογράμματος.
Τόσο ολιγογράμματος,
που δεν είχε διαβάσει ποτέ το Ευαγγέλιο.
Και όταν λέει... μου λέει,
Πάτερ μου λέει, εγώ είμαι
πολύ αμαρτωλός άνθρωπος.
Διότι, μου λέει,
όταν επήγα μια φορά να κάνω εσπερινό,
σαν έκανα εσπερινό μόλις σηκώθηκα
ένα μέτρο πάνω από την γη,
και [ασαφής]
και ευτυχώς ήμουν μόνος μου.
Να έρθει κανένας άνθρωπος
να με δει μες την εκκλησία!
Είδα και έπαθα να κατέβω κάτω.
[ακροατήριο γελά]
Ε λέω... τον έβλεπα και ‘γω,
τον άκουγα, λέω, Κύριε ελέησον,
τι μου λέει αυτός ο άνθρωπος.
Μου λέει, δεν ήμουν έτσι μου λέει, αλλά
όταν χειροτονήθηκα,
όταν ο δεσπότης με χειροτόνησε,
την ημέρα λέει που χειροτονήθηκα και έβαλε
τα χέρια του πάνω στο κεφάλι μου λέει,
πήγε μια φωτιά λέει μέσα μου έτσι
και άναψε μια φωτιά μέσα μου,
και από τότε μου λέει,
όταν θα πάω να κάνω Λειτουργία
πάντοτε βλέπω αυτή τη φωτιά.
Όταν θα κάνω Λειτουργία,
κάποια στιγμή
θα ‘ρθει αυτή η φωτιά να κάμει κάτι.
Και μια φορά λέει,
εκεί που ήμουν έτσι και
αισθανόμουν αυτό το πράγμα,
μέσα μου λέει θυμήθηκα,
διάβασα σ’ ένα βιβλίο μου λέει,
δεν θυμάμαι τι βιβλίο ήταν εκείνο το βιβλίο
που διάβασα, που λέει «χαίρετε καὶ ἀγαλλιᾶσθε, ...»
«... ὅτι ὁ μισθὸς ὑμῶν ...»
«... πολὺς ἐν τοῖς οὐρανοῖς».
Το Ευαγγέλιο είναι,
αλλά ο καημένος δεν ήξερε
ούτε τι βιβλίο ήταν ας πούμε.
Δεν ήξερε τι βιβλίο ήταν το Ευαγγέλιο.
Κάπου το διάβασα λέει...
ναι κάπου το διάβασα,
δεν θυμάμαι τι βιβλίο ήταν εκείνο.
Καταλάβατε ας πούμε, τόση απλότητα.
Σαν τον γερο Αρσένιο που μια φορά του λένε,
ποια είναι η πιο μεγάλη αρετή;
Λέει, η διάκριση.
Όχι του λένε παππούλη, η αγάπη είναι.
Α ναι λέει, κάτι είπαν και για την αγάπη,
μα τι είπαν δεν θυμάμαι.
[ακροατήριο γελά]
Δηλαδή δεν διάβασε ποτέ
το Ευαγγέλιο αυτός ο άνθρωπος,
και δεν ήξερε τίποτε.
Πραγματικά τίποτα.
Τι να σας πω δηλαδή, έμαθε
τη Θεία Λειτουργία απ' έξω,
και ήταν ένα κουτσοχώρι με καμιάν
σαρανταριά κατοίκους,
οι καημένοι και αυτοί απλοϊκοί άνθρωποι
σαν τον ιερέα τους,
ε...
που...
τίποτα δεν ήξεραν ας πούμε,
τίποτα. Αλλά έχει τόση Χάρη,
που έκανε θαύματα
στο χωριό του αυτός ο άνθρωπος,
έκανε θαύματα.
Και μετά πήγαμε να κάνομε Παράκληση,
κάναμε Παράκληση εκεί στην Παναγία,
την Παραμυθία που κάνουν κάθε μέρα,
και ενθουσιάστηκε αυτός
και έψαλλε ας πούμε εκεί μαζί με τους Πατέρες,
άλλα των άλλων ας πούμε,
άλλα των άλλων. [ακροατήριο γελά]
Διότι,
λέει, πήγε μετά στον γέροντα,
λέει του γέροντα, ξέρεις,
εκεί που ψάλλουν όλοι οι μοναχοί λέει,
μα τι ωραία λέει είναι γέροντα,
μα τι ωραία λέει.
Έβγαζε ο Χριστούλης το χεράκι του λέει
και τους χάιδευε όλους λέει έτσι από πάνω
και πήγα και εγώ εκεί
να με χαδέψει κι εμένα.
Ναι, και...
και δεν ήταν παλαβός,
δεν ήταν... ας πούμε...
ο άνθρωπος είχε τα λογικά του.
Αλλά έχει τόση απλότητα,
που νόμιζε ότι όλοι οι ιερείς
τα βλέπουν όλα αυτά τα πράγματα.
Μου λέει, όλοι οι ιερείς πάτερ μου λέει,
και...
και σίγουρα λέει κι εσείς εδώ ας πούμε...
αλίμονο.
Ε βέβαια αλίμονο, πως δεν τα βλέπαμε.
[ακροατήριο γελά]
Να πεις του ανθρώπου τώρα...
Τι να του πεις;
Ε όλοι τα βλέπουμε πάτερ μου λέω,
εντάξει αυτά δε λέγονται,
μη τα λες ας πούμε τώρα,
δεν λέγονται ας πούμε.
[παύση]
Αυτός ο άνθρωπος
ζούσε την Εκκλησία
ως γεγονός σωτηρίας,
τη Χάρη του Αγίου Πνεύματος.
Δεν τον ενδιέφερε ας πούμε
να καταλάβει, δεν ήξερε τίποτα
από όλα αυτά τα πράγματα.
Και θυμάμαι και μια άλλη γιαγιά που συναντήσαμε
κάποτε με τον γέροντα, η οποία
εμπήκε λέει μέσα στην εκκλησία το πρωί,
είχε δύο εκκλησίες το χωριό της,
λειτουργούσε μόνο η μια εκκλησία κάτω,
αλλά περνούσε από την πρώτη εκκλησία
να ανάψει τα καντήλια,
και μπήκε μέσα, γίνονταν Λειτουργία.
Και λειτουργούσε ένας δεσπότης,
και ιερείς πολλοί και τα λοιπά,
και άναψε τα καντήλια η καημένη
και έμεινε εκεί και λέει, Κύριε ελέησον,
Λειτουργά ο δεσπότης και δεν ήρθε κανένας απ’ το χωριό μας.
Είμαι μόνη μου εδώ.
Και αφού...
διάβασε ο διάκος το Ευαγγέλιο κτλ,
εσκέφθηκε, να φύγω να πάω κι εγώ
στους χωριανούς να μην [ασαφής]
μια γυναίκα μόνη μου στην εκκλησία.
Θεώρησε ότι ήταν ας πούμε
κακό, ασέβεια.
Και μόλις πάει να φύγει,
της λέει ο δεσπότης, που πάεις;
Του λέει, συγνώμη να πάω
εκεί που είναι και οι άλλοι χωριανοί.
Ε βέβαια, της λέει, εσύ δε μας
καταδέχεσαι εμάς.
Έτσι, δηλαδή
ήταν μία αγία ψυχή ας πούμε.
Θέλω να πω παιδιά, τέτοια πράγματα.
Οι άνθρωποι, οι απλοϊκοί άνθρωποι,
που είχαν τόσο βαθιά πίστη,
και τόση ας πούμε
ζώσαν πίστη μέσα τους,
έβλεπαν πράγματι
αυτά τα μυστήρια του Θεού σαν...
όπως βλέπομε εμείς ο ένας τον άλλο.
Δεν ξέραν τίποτα,
ούτε είχαν διαβάσει ποτέ κανένα βιβλίο,
ούτε...
πράγματα πολλά. Εμείς σήμερα
ξέρομε πολλά και δεν βλέπομε τίποτα.
Εκείνοι έβλεπαν τα πάντα
και δεν ήξεραν ας πούμε... ήξεραν ελάχιστα.
Γιατί; Γιατί η Εκκλησία ακριβώς
δεν είναι μόνο μια γνώσης
εγκεφαλική,
αλλά είναι μια εμπειρία του Θεού,
μια εμπειρία του Αγίου Πνεύματος.
Όταν λοιπόν είμαστε
μπροστά σε μιαν εορτή,
όπως έχομε τώρα την εορτή
των Χριστουγέννων,
τι κάμνομε;
Προσπαθούμε
να ζήσομε την εορτή αυτή.
Όχι μόνον
έτσι διανοητικά,
αλλά ολόκληροι
να ζήσομε την εορτή αυτή,
και ο πιο ασφαλισμένος τρόπος είναι,
να αφήσομε την ίδια την Εκκλησία
να μας ετοιμάσει.
Να αφήσομε την Εκκλησία
να μας ετοιμάσει.
Πρώτα απ' όλα μας ετοιμάζει,
με τη νηστεία.
Έτσι, διερχόμεθα
μια περίοδο νηστείας,
που η νηστεία πάντοτε,
είναι...
αγκαλιάζει όλο το κοινό μας
και μας ετοιμάζει,
και δεν είναι μόνο τα φαγητά,
ξέρω ‘γω νηστεύω ας πούμε το ψάρι
και το γάλα και τα αυγά και το τυρί,
αλλά
νηστεύομε εξ ολοκλήρου.
Προσπαθούμε να νηστέψομε
τα μάτια μας,
τα αυτιά μας, το στόμα μας
γενικά ας πούμε,
να κόψομε τις κακές μας συνήθειες,
να αγωνιστούμε,
μέσα στα όρια των δυνάμεών μας.
Δεν είμαστε τέλειοι,
το ξέρομε ότι δεν είμαστε τέλειοι,
ούτε τρέφομε ψευδαισθήσεις
ότι είμαστε αναμάρτητοι.
Και αμαρτωλοί είμαστε,
και ατελείς είμαστε,
και κάνομε χίλια δύο πράγματα,
αλλά προσπαθούμε.
Προσπαθούμε, αγωνιζόμαστε,
και εκεί που συνειδητοποιούμε τα λάθη μας,
μετανοούμε.
Και μαζί με τη νηστεία λοιπόν
και που συνοδεύεται
και αποκορυφώνεται ας πούμε
μέσα από τη μετάνοια των...
των αμαρτιών μας,
με την εξομολόγησή μας,
με την ετοιμασία μας ας πούμε
να συναντήσομε την εορτή τη δεσποτική,
τότε μπαίνομε και μέσα στο
κύκλο των εορτών αυτών ας πούμε.
Πηγαίνομε στην εκκλησία,
και αφήνομε
το όλο πνεύμα της Εκκλησίας
να μιλήσει μέσα μας.
Να ζήσομε την ημέρα αυτή.
Να παρακαλέσομε τον Χριστό
να ανοίξει αυτή την καρδιά μας
ας πούμε που είναι κλειστή
και είναι παγωμένη και είναι
σφραγισμένη, να την ανοίξει,
και να δεχθεί αυτή τη Χάρη.
Να βιώσομε το μέγα γεγονός
το ότι ο Θεός έγινε
για μας άνθρωπος.
Αυτό είναι...
εμπειρία, είναι βίωμα,
δεν είναι συναισθηματισμός.
Πολλοί λένε ξέρω ‘γω...
υπάρχει μια κοσμικότητα. Ναι,
υπάρχει μια κοσμικότητα,
ιδίως στην περίοδο των Χριστουγέννων.
Έτσι, φώτα, λάμπες,
πράγματα.
Μερικοί λένε ξέρω ‘γω,
είναι κακό πράγμα. Εντάξει.
Εγώ να σας πω την αλήθεια,
ε...
χαίρομαι κιόλας.
Λέω, δεν πειράζει ας πούμε,
Χριστούγεννα είναι έτσι;
Χαίρεται όλος ο κόσμος,
καθένας με τον τρόπο του.
Και οι λάμπες και οι δρόμοι
και η τροχαία και ο δήμαρχος και...
ε...
όλοι μετέχουν, όλοι μετέχουν
μέσα σ’ αυτήν τη χαρά.
Να μου πεις, είναι ο πνευματικός τρόπος;
Δεν είναι ο πνευματικός τρόπος,
αλλά...
το κάμνει επειδή είναι Χριστούγεννα.
Και τι να το κάμνει άλλες μέρες;
Γεμίζουν οι δρόμοι λάμπες.
Καλό είναι.
Θυμούμαι
ένα γεγονός
το οποίο έγινε μια φορά
στη μονή του Αγίου Παντελεήμονος,
στο Ρωσικό μοναστήρι,
όπου...
ήταν το Αγίου Παντελεήμονος,
και...
ήταν η πανήγυρις της μονής.
Εκεί όπως γινόταν τότε
πήγαιναν και πολλοί
εργάτες που εργαζόντουσαν
και άνθρωποι από τη
Χαλκιδική γύρω,
ήταν και φτωχοί τότε,
πήγαιναν για να φαν’ και στο μοναστήρι,
έκαναν φαγητά
για όλον τον κόσμο,
και κρασιά είχε το Άγιον Όρος
ωραία και πολλά,
και οι Ρώσοι ήταν και λίγο
έτσι επιρρεπής στο κρασί,
οπόταν...
εκεί που γινόταν η αγρυπνία,
ας πούμε ένας γέροντας εκεί
έτσι άγιος άνθρωπος,
βλέπει ότι κυκλοφορούσε
η Παναγία και έδινε σε όλους
από μερικά νομίσματα.
Σε αυτούς που ήταν μέσα στο ναό,
έδινε χρυσά νομίσματα
γιατί αγωνιζόντουσαν
να προσευχηθούν να ψάλλουν κτλ.
Στους άλλους λίγο παρακεί
κάτι ασημένια,
σε αυτούς που διακονούσαν,
μαγείρευαν, έκαμναν,
έδινε ας πούμε πάλι άλλα,
είχε και μερικούς που κάθονταν έξω.
Ούτε...
επροσεύχονταν ούτε τίποτα,
αλλά τους έδινε και εκείνους
από κανένα κέρμα χάλκινο.
Λέει, καλά και αυτούς;
Ε λέει, δεν πειράζει, και αυτοί στην
πανήγυρη ήρθαν ας πούμε.
Και μόνο που ήρθαν
θα πάρουν και αυτοί κάτι.
Ο Θεός είναι πλούσιος εν ελέη.
Θέλει αφορμή ας πούμε
από τον κάθε άνθρωπο,
την παραμικρή αφορμή,
να...
να του δώσει ο Θεός κάτι.
Να του δώσει ο Θεός κάτι.
Που λέει... δεν λέει ένα τραγούδι
τώρα που τραγουδούν τα Χριστούγεννα
τα μωρά,
που λέει εκεί,
ναι για μια φλογέρα
να παίξει στον μικρό Χριστό. Τι λέει;
Ένα τραγούδι, το άκουσα...
που λένε τα κάλαντα
εκατό φορές την ημέρα τώρα.
[ακροατήριο γελά]
Ακροατήριο: Ο μικρός τυμπανιστής;
Μ. Αθανάσιος: Ο τυμπανιστής;
Πώς λέγεται; Ναι.
Βλέπετε, και αυτό είναι ωραίο, έχει μια
θεολογία ας πούμε.
Ε...
είχε το τύμπανό του.
Πήγε και αυτός έπαιξε του Χριστού
ας πούμε ένα κομμάτι.
Κάτι είναι.
Όπως εκείνος που έκαμε
δύο αυγά τηγανιτά
και τα πήγε του Αγίου Γεωργίου
να τα φάει.
Ε...
Είδε τον Άγιο Γεώργιο ας πούμε
μόνο του εκεί,
λέει, Άγιε Γεώργιε για σένα να σου φέρω,
για το άλογο σου δεν έχω τίποτα,
ας πούμε.
Του ‘κανε δύο αυγά τηγανιτά
και τα πήγε στην εκκλησία,
και ο Άγιος του έκαμε
αυτό που ήθελε.
Δηλαδή
ο Θεός,
έχει τόσην ας πούμε...
τέτοια αρχοντιά με τον άνθρωπο,
και...
που είναι τόσο ωραία ας πούμε
μερικά πράγματα,
που είναι όμορφα.
Και έλεγε ο γερο Παΐσιος ότι...
έλεγε ο γερο Παΐσιος καμιά φορά, μα...
διαβάζαμε στους βίους των Αγίων
κάτι παράξενα πράγματα που κάμναν οι Άγιοι,
και γιατί έκαμαν αυτά τα πράγματα ας πούμε;
Και έλεγε ο γέροντας,
μα πόσο μου αρέσουν αυτά
τα λάθη των Αγίων ας πούμε.
Οι παραξενιές τους.
Έκαναν παραξενιές,
πράγματα παράξενα,
ή απλοϊκά πράγματα.
Έτσι;
Πήγαινε ξέρω ‘γω ας πούμε...
επειδή ας πούμε ήρθε η μέρα
και πήγαν και κλέψανε τα πράγματα
ας πούμε του Αγίου Νικολάου,
τον έπιασε εκείνος τον
έπαιξε μέσα στο πηγάδι,
του λέει, άκουσε να δεις, αφού είσαι εδώ
και δεν προσέχεις τα πράγματα,
και μας τα έκλεψαν,
κάτσε μέσα στο πηγάδι τώρα να μάθεις.
Και βλέπετε ας πούμε ενήργησε ο Άγιος
και... τον έφερε.
Μια γιαγιούλα εδώ στην Κύπρο
που ήτανε σ’ ένα μοναστήρι
του Αγίου Νικολάου,
είχε δυσκολίες,
ένα δυο χρόνια ας πούμε δεν...
δεν επήγαινε τίποτε μπροστά,
όλες οι δουλείες πήγαιναν πίσω,
κανένας δεν επήγε στην εκκλησία εκείνη,
δεν βοηθούσε κανένας στην εκκλησία,
ήταν να πέσει η εκκλησία πάνω τους,
ενευρίασε η γριούλα,
πάει λέει του Αγίου Νικολάου, Άγιε Νικόλαε,
συνάχτου έσω σου,
ας πνιγεί και κανένας.
[ακροατήριο γελά]
Ούλη η μέρα μες στις θάλασσες,
ίντα που να γίνομε εμείς δαμέ;
Ποιος [ασαφής] στην εκκλησία;
Συνάχτου σπίτι σου,
και ας πνιγεί κανένα πλάσμα.
Δεν πειράζει.
Ούλη μέρα μες στις θάλασσες, του λέει.
Εθύμωσε.
Του λέει, άκουσε να δεις κάτι,
ε και να [ασαφής].
Θέλεις να χτίσεις την εκκλησία σου;
Χτίσε την. Κάτσε δαμέ να τη χτίσεις.
Εμείς δεν... τέλειωσε ας πούμε,
κουραστήκαμε.
Εσύ όλη μέρα μες τη θάλασσα, εμείς
ηλικιωμένοι άνθρωποι,
πώς θα χτίσομε την εκκλησία σου;
Από την άλλη ημέρα,
άνοιξαν ας πούμε οι
οι καταρράκτες των εσόδων.
Έχτισαν την εκκλησία σε έναν χρόνο.
Και το έλεγε η γιαγιούλα.
Κοίταξε ας πούμε, αναγκάστηκα...
αναγκάστηκα να τον προσβάλλω.
[ακροατήριο γελά]
Λέει, τι θα κάμναμε διαφορετικά;
Πώς θα τα βγάζαμε πέρα;
Βλέπετε αυτή την...
πώς να πούμε...
υπάρχει μια φυσικότητα ας πούμε.
Έτσι, δεν καταργείται ο άνθρωπος.
Και ο Θεός ας πούμε, πόσο όμορφα
διαλέγεται με τον άνθρωπο.
Και πώς ο Θεός
συγκαταβαίνει στην
ανθρώπινη αδυναμία όταν,
βέβαια, όταν όλα αυτά γίνονται
με καθαρή καρδιά, με άδολη καρδιά,
με απλότητα.
Όπως απλοί ήταν οι ποιμένες
οι οποίοι ας πούμε φύλαγαν τα πρόβατα,
και βλέπετε,
ο Χριστός γεννήθηκε για το
μεγαλύτερο γεγονός του κόσμου,
και τον είδαν οι ποιμένες, κανένας άλλος.
Αυτοί μόνον ήταν αυτοί
οι άνθρωποι οι οποίοι
εδέχθηκαν τη μεγάλη Χάρη
να ακούσουν το μήνυμα των αγγέλων
και να προσκυνήσουν τον Χριστό.
Και ο Χριστός γεννήθηκε μες τη φάτνη
εκείνη την απέριττη, μες το σπήλαιο,
μακριά, μέσα σε μια νύχτα,
μέσα στη σιγή των πραγμάτων
του κόσμου τούτου,
και τον είδαν οι απλοί άνθρωποι εκείνοι,
ο Ιωσήφ, η μητέρα του,
και τα ζώα, τα οποία
έγνωσαν τον Θεό,
και όμως το Ισραήλ δεν τον εκατάλαβε,
αυτοί που ήταν μορφωμένοι και
είχαν τον νόμο και τους
προφήτες και όλα αυτά,
δεν τον κατάλαβαν, δεν
τον επήραν καν είδηση.
Λοιπόν,
το νόημα παιδιά
της εορτής αυτής,
το μέγα νόημα είναι,
ότι ο Θεός έγινε για μας άνθρωπος.
Αυτό το πράγμα,
είναι το...
το ασύλληπτο μυστήριο
του Θεού.
Το πώς ο Θεός έγινε
για μας άνθρωπος,
από τόση άπειρη αγάπη,
που ξέρω ότι αυτά
τα οποία λέγω τώρα
δεν περιγράφουν αυτό το οποίο
θέλω να σας πω αλλά
δεν υπάρχει άλλος τρόπος.
Πώς θα το πούμε διαφορετικά;
Και μπορεί να το καταλάβει
μόνο αυτός ο άνθρωπος
που το ζει αυτό το γεγονός.
Και σημασία έχει ότι
ο Χριστός έγινε
άνθρωπος
για ποιον λόγο;
Δεν ήρθε στον κόσμο αυτό
να μας φέρει μια διδασκαλία,
έτσι;
Θα μπορούσε να την πει τη διδασκαλία
μέσο ενός διδασκάλου.
Δεν ήρθε στον κόσμο να μας
φέρει το Ευαγγέλιο,
να μας δώσει ένα βιβλίο,
και αυτό θα μπορούσε να μας το στείλει
ή να μας το δώσει όπως έδωσε τις
εντολές στον Μωυσή.
Δεν ήρθε ο Χριστός
στον κόσμο να κάνει τίποτα άλλο.
Ήρθε να μας δώσει τον εαυτόν του.
Να μας δώσει τον εαυτόν του,
ως άνθρωπον
τέλειον και τέλειον Θεό,
ώστε εμείς πλέον
να μπορούμε
να αναπτύξομε μαζί
με αυτόν τον Χριστό
μία σχέση αγάπης.
Αυτό είναι που τελεί η Εκκλησία.
Εμείς δεν είμαστε απλώς
ξέρω ‘γω μαθητές του Χριστού,
δηλαδή αποδεχόμαστε
τη διδασκαλία του.
Λέμε ότι κοίταξε,
το Ευαγγέλιο είναι μια
πολύ ωραία διδασκαλία,
και αποδέχομαι τη διδασκαλία αυτή.
Δεν έχει σημασία
τόσην αυτό το πράγμα.
Ούτε να πω ότι πιστεύω,
ναι πιστεύω ότι ο Χριστός
είναι ο αληθινός Θεός.
Και αυτό είναι ένα σκαλοπάτι αλλά
δεν είναι το τέρμα.
Δεν είναι το τέλος.
Ούτε να πω ότι,
οπωσδήποτε ας πούμε
για μένα ο Χριστός είναι
ξέρω ‘γω κάτι σημαντικό στη ζωή μου.
Ούτε αυτό το πράγμα.
Όλα αυτά τα πράγματα
μας οδηγούν
σε ένα γεγονός,
το οποίο γεγονός
καταργεί όλα τα υπόλοιπα.
Και το γεγονός είναι η αγάπη.
Δηλαδή εμείς, ο κάθε ένας από μας,
ο κάθε ένας προσωπικά,
να φτάσει να αγαπήσει τον Χριστό,
και να ενωθεί μαζί του.
Αυτό είναι το μυστήριο
το οποίο μας καλεί
η Εκκλησία
μέσα από τις εορτές όλες
αυτές που γιορτάζομε
να ζήσομε κάθε φορά.
Να ενωθούμε εν αγάπη
μαζί με τον Χριστό.
Να τελέσομε
το μυστήριο
της ενώσεώς μας,
το μυστήριο του γάμου
με τον νυμφίο Χριστό.
Γι’ αυτό
η Εκκλησία
είναι ένας χώρος αγάπης.
Ένας χώρος που τελεσιουργείται
η ένωσης του Θεού
με τον άνθρωπο.
Γι' αυτό και η Εκκλησία
συνίσταται,
κατά κύριον λόγο,
εις τη Θεία Ευχαριστία,
εις την τέλεση
του μυστηρίου αυτού,
όπου εκεί
τρώμε και πίνομε τον Χριστό.
Δηλαδή Κοινωνούμε.
Γι' αυτό μας είπε ο Χριστός ότι
κοιτάξετε,
εάν δεν φάτε τη σάρκα
του Υιού του ανθρώπου,
και αν δεν πιείτε το Αίμα αυτού,
δεν έχετε ζωή εν εαυτοίς.
Δεν είστε ζώντες,
δεν ζείτε,
δεν είναι αρκετό ότι πιστεύετε,
δεν είναι αρκετό ότι αποδέχεστε,
δεν είναι αρκετό ότι παραδέχεστε.
Εάν δεν κοινωνήσετε
μαζί με αυτόν τον Χριστό,
δεν μπορείτε να ζήσετε.
Αυτό είναι το μυστήριο όλον.
Γι' αυτό, όλα όσα κάμνομε,
έχουν τέρμα
στην πρακτική τους μορφή,
τη Θεία Ευχαριστία,
Κοινωνούμε.
Γι' αυτό και η Εκκλησία,
όταν για τον άλφα ή τον βήτα λόγο,
δεν...
μπορούμε να Κοινωνήσομε,
μας αποκόπτει
από την Ευχαριστία,
για ένα διάστημα.
Έτσι, μας λέει ότι, κοίταξε,
επειδή ας πούμε υπάρχει
αυτό το πρόβλημα,
το πνευματικό πρόβλημα,
δεν μπορείς να Κοινωνήσεις.
Για ένα μήνα, για ένα χρόνο,
ξέρω ‘γω... όπως
ας πούμε κρίνει ο ιατρός
ο πνευματικός στον οποίον
θα αναθέσομε την πνευματική μας
θεραπεία.
Γιατί; Γιατί...
δεν είμαστε...
δεν μπορούμε να μετάσχομε
σε αυτό το χώρο,
σε αυτόν τον τρόπο ζωής του Κυρίου.
Ενώ η όλη ζωή μας που κάμνομε,
την κάμνομε ακριβώς
για να μπορούμε να Κοινωνούμε
το Σώμα και το Αίμα του Χριστού.
Αυτό είναι το αποκορύφωμα,
όλων των εορτών.
Και όταν τελούμε την Ευχαριστία,
τότε έχομε όλον
τον Χριστόν παρών.
Έτσι; Είναι όλος ο Χριστός,
δεν είναι ένα τμήμα του Χριστού,
δεν είναι ένα κομμάτι του Χριστού,
αλλά είναι όλος ο Κύριος παρών,
και η Εκκλησία
όχι απλώς
ενθυμείται,
αλλά
μετέχει στα γεγονότα
της ζωής του Κυρίου.
Και εμείς γινόμαστε ένα μαζί του.
Όταν Κοινωνούμε
γινόμαστε ένα μαζί με τον Χριστό
και ο Χριστός ένα μαζί με μας,
και τότε πράγματι
μπορούμε να καταλάβομε
τον λόγο για τον οποίο ο Θεός
έγινε για εμάς άνθρωπος,
και μπορούμε να καταλάβομε
τι σημαίνει Εκκλησία,
και γιατί η Εκκλησία
δεν είναι σωματείο,
και δεν είναι ξέρω ‘γω...
ίδρυμα, και δεν είναι ας πούμε...
οργάνωσης,
και δεν είναι τίποτα από
όλα αυτά τα πράγματα,
αλλά είναι Εκκλησία. Είναι
η συνάθροισης
όλων των ανθρώπων που
πιστεύουν στον Χριστό
και τρέφονται όλοι
από το ίδιο Σώμα
και Αίμα του Κυρίου.
Έτσι; Όπως
το σώμα μας έχει πολλά μέλη,
τα οποία τρέφονται και
και ζουν και υπάρχουν
μέσα από το αίμα μας
και μέσα ξέρω ‘γω από το νευρικό
σύστημα το οποίο είναι
διακλαδωμένο παντού,
έτσι και η Εκκλησία,
τρέφονται όλα τα μέλη της
με το Σώμα του Χριστού,
και έχουν σαν κεφαλή
τον Κύριό μας Ιησού Χριστό.
Αυτός είναι ο σκοπός
που ο Θεός έγινε
για εμάς άνθρωπος,
και σ’ αυτό το μυστήριο
καλούμαστε να μπούμε εμείς
μέσα κάθε μέρα βέβαια,
κάθε μέρα,
αλλά ιδιαίτερα αυτές τις μέρες
που η Εκκλησία θα μας παραθέσει
αυτό το πλούσιο...
το πλούσιο γεύμα
από τους ύμνους
και από την όλη ατμόσφαιρα
των αγίων εορτών αυτών,
και, στο χέρι μας είναι παιδιά,
να αγωνιστούμε ο καθένας
κατά τα μέτρα του,
για να απολαύσομε
αυτό το συμπόσιο
της πίστεως της Εκκλησίας μας.
[παύση]
Λοιπόν,
η ώρα έχει τελειώσει.
Λοιπόν να κάνομε την προσευχή μας
και να πηγαίνομε.
[προσευχή και απόλυση]