[Προσευχή]
[παύση]
κ. Νικολαΐδης: Απόψε ο γέροντας
λόγω του εσπερινού
της εορτής του Αγίου Χαραλάμπους,
έμεινε στη Λεμεσό – ήταν Λευκωσία και πήγε Λεμεσό –
αλλά εν πάση περιπτώσει την απουσία του
θα την αναπληρώσει επαξίως
ο καθηγητής κύριος Ιωάννης Κορναράκης.
Ο κύριος καθηγητής
είναι τώρα ομότιμος καθηγητής
του Πανεπιστημίου Αθηνών,
και το αντικείμενο
της επιστήμης του είναι,
ποιμαντική ψυχολογία και εξομολογητική.
Το λέω καλά κύριε καθηγητά; κ. Κορναράκης: Μάλιστα.
κ. Νικολαΐδης: Εγώ έχω διαβάσει αρκετά έργα του κυρίου καθηγητού
πάνω στο αντικείμενο της ποιμαντικής ψυχολογίας,
τον έχω ακούσει αρκετές φορές σε ομιλίες του,
και ας μη θεωρηθεί κολακεία,
το λέω εν συνείδητα κύριε καθηγητά,
πάντοτε ε...
οι ομιλίες σας είναι και μεστές νοημάτων
αλλά προπαντός και πνευματικού περιεχομένου.
Έχω τη χαρά να γνωρίζω τον γιό του στο πανεπιστήμιο,
στη θεολογική σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών,
και πιστεύω ότι σας εκπροσωπεί επάξια κύριε καθηγητά.
κ. Κορναράκης: Ευχαριστώ.
κ. Νικολαΐδης: Μαζί λοιπόν με τις ευχαριστίες μας,
παρακαλώ τον κύριο καθηγητή να ρθει στο βήμα
και να αναπτύξει ένα επίκαιρο θέμα
που έχει σχέση με τα γεγονότα τα
εκκλησιαστικά βέβαια, που η Εκκλησία μας
γιορτάζει αυτές τις μέρες και παρουσιάζει σε εμάς.
Κύριε καθηγητά έχετε τον λόγο.
[παύση]
κ. Κορναράκης: Ευχαριστώ τον
κύριο συνάδελφο, τον εκλεκτό καθηγητή
κύριο Νικολαΐδη για τα καλά του λόγια,
αλλά δεν νομίζω ότι θα μπορώ να αναπληρώσω
τον Σεβασμιότατο εγώ,
γιατί ακριβώς έχει ιδιαίτερη χάρη.
Ξέρω πόσο ε...
είναι πλούσιος σε νοήματα
αγιοπνευματικά και γι' αυτό ακριβώς
είναι αγαπητός και πάντοτε
ο λόγος του είναι χαρισματικός.
Αλλά έκανα υπακοή όταν με πίεσε να έρθω,
διότι είχα έρθει για το συνέδριο που έγινε
στη Λάρνακα,
«Αυτογνωσία και Ετερογνωσία»,
και προσετέθη και αυτή εδώ η υποχρέωσή μου
κάτω από την πίεση του Σεβασμιοτάτου
που είχα την ευτυχία να τον έχω φοιτητή
στη Θεολογική Σχολή της Θεσσαλονίκης
και να τον γνωρίσω πάρα πολύ καλά
και να ωφεληθώ
από τη συμπεριφορά του,
το χαρακτήρα του, τη δυναμικότητά του,
τέλος πάντων την εκκλησιαστική του και γενικά
πνευματική του παρουσία
στο χώρο της Εκκλησίας όχι μόνο της Κύπρου
αλλά και γενικότερα διότι είναι
αγαπητός και γνωστός
και σε πολλούς έξω από την Κύπρο στην Ελλάδα.
Βέβαια τον ερώτησα τι να πω.
Εσείς κάνετε μια σειρά θεμάτων, τι θα πω;
Μ' άφησε ελεύθερο, να βασανιστώ τι θα πω.
Αλλά νομίζω- σκέφτηκα τελευταία στιγμή,
και μάλιστα προ ολίγου που καθόμουν εκεί
και περιμέναμε να έρθετε,
να πούμε δυο λόγια
για τα προβλήματα
που θέτει η Παραβολή του Ασώτου,
και μας αφυπνίζει
σε κάποια κεντρικά
σημεία της ζωής μας.
Η παραβολή του Ασώτου,
πολλοί λένε όταν κάνουν κήρυγμα,
ότι αν ήταν μόνο αυτή
και είχε χαθεί όλο το Ευαγγέλιο,
θα μπορούσαμε να έχουμε το πλήρες νόημα
του μυστηρίου της σωτηρίας του ανθρώπου
δια του Ιησού Χριστού.
Εγώ βέβαια το κείμενο αυτό
ήδη εδώ και πολλά χρόνια
το έχω επεξεργαστεί και από την πλευρά την ψυχολογική,
διότι ακριβώς βλέπει κανείς
πόσο είναι ανθρώπινη
η Καινή Διαθήκη, το Ευαγγέλιο του Θεού,
και πόσο στα προβλήματα που συναντάει ο άνθρωπος,
η Καινή Διαθήκη είναι κοντά, πολύ κοντά.
Το κύριο πρόβλημα
που με είχε απασχολήσει όταν την είχα πρωτοδιαβάσει
και ήθελα να την δω από την πλευρά
την ψυχολογική πρώτα πρώτα,
ήταν αυτή
η πυρηνική φράση θα έλεγε κανείς στην παραβολή,
«εἰς ἑαυτὸν δὲ ἐλθὼν».
Λέει όπως θυμίστε – ακριβώς χτες είχαμε
η Εκκλησία μας προέβαλε την εικόνα αυτή
την Παραβολή του Ασώτου, θα ενθυμίστε
ότι είναι πάρα πολύ γνωστή άλλωστε –
ότι μας λέει για έναν νέο,
ο οποίος ζήτησε από τον πατέρα του να του δώσει
το μέρος της περιουσίας του που το ανήκε,
και «ἀπεδήμησεν εἰς χώραν μακράν».
Μια παραβολή είναι πάντοτε μία εικόνα,
η οποία θέλει να μας δείξει κάποια προβλήματα
με αυτόν τον τρόπο
τον εικαστικό θα έλεγα.
Έτσι λοιπόν καταλήγει η παραβολή
ότι όταν ο Άσωτος έφαγε όσα είχε και δεν είχε,
και έφτασε να είναι ομοτράπεζος των χοίρων,
εκεί σε κάποια στιγμή προβληματίστηκε,
υπαρξιακά, όπως ενθυμίστε, και σκέφτηκε,
γιατί να κάθομαι εδώ τώρα
και να περιμένω να χορτάσω την κοιλιά μου
από τα ξυλοκέρατα της στροφής των χοίρων
και δεν πάω στον πατέρα μου ως υπηρέτης του,
ως δούλος του. Θα περνάω πολύ καλύτερα
από τώρα που βρίσκομαι σε αυτή την κατάσταση.
Αυτή λοιπόν η προβληματική που συνειδητοποίησε,
τον έκανε να επιστρέψει στον εαυτόν του.
Βέβαια, το ότι
απομακρύνθηκε από τον εαυτόν του
αυτό δηλώνεται με το ρήμα που ο είπα προηγουμένως,
«ἀπεδήμησεν εἰς χώραν μακράν».
Όταν λοιπόν μας λέει ότι ήρθε στον εαυτόν του,
ρωτάμε, πού ήτανε;
Πού ήτανε και γύρισε στον εαυτόν του;
Απλούστατα ήτανε μακριά από τον εαυτόν του.
Έτσι λοιπόν μας θέτει το πρόβλημα ήδη η παραβολή αυτή,
ότι φαίνεται ότι πολλές φορές στην πορεία της ζωής μας
έχουμε δύο εαυτούς.
Ένα εαυτό πραγματικό και αληθινό,
και ένα εαυτό ο οποίος ακριβώς
είναι πλασματικός, δεν είναι πραγματικός,
είναι ένας εαυτός ο οποίος δηλώνει απλούστατα
την απόστασή μας από τον πραγματικό εαυτό.
Αυτό το γεγονός ότι,
έχουμε δύο ανθρώπους τον έσω και τον έξω,
δηλώνεται και σε άλλες περιπτώσεις
στην Καινή Διαθήκη.
Ο Απόστολος Παύλος λέει ότι,
εάν, ο έξω άνθρωπος,
η εξωτερική, η σωματική εικόνα του ανθρώπου,
φθείρεται και διαφθείρεται,
«ὁ ἔσωθεν ἀνακαινοῦται».
Εάν κανείς είναι σε μια πορεία πνευματικής ζωής,
προχωρεί, αγωνίζεται,
αυξάνει σε χάρη και αγιότητα,
και έτσι ενώ εξωτερικά
είναι ένας άνθρωπος γερασμένος,
έχει παρακμάσει ας πούμε σωματικά,
εσωτερικά η νεότητά του
ανανεώνεται ως αετού,
η πνευματική του νεότητα.
Οι Πατέρες το πρόσεξαν αυτό,
ότι ακριβώς βρισκόμαστε μεταξύ δύο εαυτών,
έως ότου μπορέσουμε
να ταυτίσουμε τους δύο εαυτούς σε ένα.
Και ένας αββάς εις Φιλοκαλικής έτσι
φιλολογίας των γραπτών κειμένων, ο αββάς Ησύχιος,
μιλώντας βέβαια σε άλλη περίπτωση
για κάποια άλλη κατηγορία ανθρώπων,
λέει ότι, έχουμε τον έξω και τον έσω άνθρωπο.
Και λέει συγκεκριμένα, για να μην τα λέω υπονοούμενα,
μιλάει για τους μοναχούς και λέει ότι,
τον έξω άνθρωπο τον κάνει κανείς μοναχό εύκολα.
Του βάζεις ένα ρασάκι,
μπαίνει σε μια αδελφότητα, ως δόκιμος, τον έξω.
Τον έσω άνθρωπο λέει,
πόσος χρόνος χρειάζεται και τι προσπάθειες χρειάζονται
για να τον κάνει πραγματικό μοναχό;
Αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα
και της δικής μας προσωπικής ζωής. Διότι,
είμαστε Χριστιανοί, έχουμε μία ταυτότητα,
και για αυτή την ταυτότητα θέλουμε μάλιστα να αγωνιστούμε,
στην Ελλάδα, για τη Χριστιανική μας ταυτότητα.
Πόσο όμως η ταυτότητα αυτή
συστοιχεί και εκφράζει τον εσώτερο εαυτό μας;
Είναι ένα πρόβλημα πάρα πολύ σπουδαίο,
βασικό, υπαρξιακό.
Η ψυχολογία το αντιμετωπίζει σε πάρα πολλές περιπτώσεις,
και μπορούμε να πούμε ότι είναι ένα πρόβλημα
που δείχνει το βαθμό
της εσωτερικής διαστάσεως του ανθρώπου.
Η ψυχολογία εισήγαγε ένα νέο όρο
στην εκτίμηση των πραγμάτων που κάνουμε
στην ψυχική μας ζωή, την ψυχική σύγκρουση.
Παλαιότερα μιλάγαμε για προβλήματα.
Στην εποχή μας όταν οι άνθρωποι βασανιζόντουσαν,
λέγανε, έχουμε προβλήματα.
Σήμερα λένε, ότι έχουμε ψυχολογικά προβλήματα.
Και επειδή η γλώσσα της ψυχολογίας διαχέεται
στον κοινωνικό χώρο, πολλοί, πολλοί ξέρουνε
ότι αυτά τα προβλήματα εκφράζουν ψυχικές συγκρούσεις.
Που σημαίνει ότι ο άνθρωπος,
είναι διχασμένος,
και μάλιστα θα τολμούσα να πω
ότι είναι διχασμένος από τη φύση του.
Δηλαδή, όταν γεννιόμαστε,
και προχωρούμε στη ζωή,
και περάσουμε και φτάσουμε ιδίως στην εφηβεία,
αλλά και γενικότερα καθώς προχωρούμε,
συνειδητοποιούμε ότι είμαστε
συγκρουόμενοι συνεχώς με τον εαυτό μας.
Η ψυχολογία η σύγχρονη μας βοήθησε
να το διευκρινίσουμε αυτό το πράγμα,
και γι' αυτό ακριβώς η πνευματική ζωή
είναι η υπόδειξη ενός άλλου δρόμου
που οδηγεί στην ταυτοποίηση των δύο αυτών πλευρών,
των διασπασμένων πλευρών της προσωπικότητας μας.
Η ψυχολογία φαίνεται ότι...
έφερε καινούργια πράγματα, η ψυχολογία του βάθους,
με αυτούς τους όρους.
Ψυχική σύγκρουση, ξέρω ‘γω...
διχασμένος εαυτός,
ε... σύμπλεγμα και άλλοι όροι,
εντούτοις όλα αυτά
είναι γνωστά στοιχεία της Χριστιανικής ανθρωπολογίας.
Δηλαδή, ο Άγιος Γρηγόρης ο Νύσσης,
μας λέει πάρα πολύ ωραία
ότι ο άνθρωπος στον Παράδεισο
ήτανε ενωμένος, είχε ενοείδεια,
ήταν ενωμένος με τον εαυτόν του,
και επομένως παρέλαβε μία προτροπή από τον Θεό
να κάνει μία επιλογή.
Διάλεξε, σύμφωνα με το δικαίωμα που είχε
της ελευθέρας του βουλήσεως,
όχι αυτό προς το οποίο τον προσανατόλισε ο Θεός,
αλλά εκείνο το οποίον του άρεσε,
εκείνο προς το οποίον τον είχε
προσανατολίσει προηγουμένως
ο διάβολος.
Η Εύα, είναι γνωστή ιστορία,
έδωσε στον Αδάμ, έφαγε και ο Αδάμ,
και αυτή τη στιγμή,
λέει ο Άγιος Γρηγόρης ο Νύσσης,
ο άνθρωπος έφαγε τον απαγορευμένο καρπό
που αποτελείτο από δύο ενάντια πράγματα.
Το κακό και το καλό.
Και καθώς έφαγε και κατάπιε θα λέγαμε έτσι απλά,
τον καρπό, διεσπάσθη.
Έτσι λέει με την επιλογή που έκανε να διαλέξει
την προτροπή του διαβόλου,
επέλεξε την εκ των εναντίων σύγκρατον ζωή.
Διάλεξε πλέον- άφησε την ενοείδεια του προσώπου του,
και διάλεξε αυτή την αντιθετικότητα του εαυτού του.
Από εκεί και πέρα
ο άνθρωπος πρόκειτο να μπει στην περιπέτεια
της συγκρούσεως με τον εαυτόν του.
Αυτή η σύγκρουση,
ακριβώς του ενός εαυτού με τον άλλον,
ήτανε πλέον η περιπέτεια που θα τον συνόδευε
έως ότου θα ερχότανε ο Υιός του ανθρώπου,
ο σαρκωμένος Υιός και Λόγος του Θεού,
για να του δείξει τον δρόμο της ψυχικής ενότητος,
της ενοείδειας πλέον, της χαρισματικής,
που θα προέκυπτε από το έργο ακριβώς
το δικό του, το έργο το σταυρικό,
αλλά και το έργο αυτό της Αναστάσεως.
Βρισκόμαστε λοιπόν σε μια πραγματικότητα,
και αυτή πρέπει να τη συνειδητοποιήσουμε,
όλοι οι άνθρωποι,
ότι δεν είμαστε αυτοί
που νομίζουμε ότι είμαστε.
Ο σύγχρονος τρόπος ζωής,
όπως εξελίσσεται,
με πάρα πολλούς παράγοντες,
με την τηλεόραση,
με όλα τα ήθη και έθιμα που δημιουργούνται
από την τάση της εξωστρέφειας του ανθρώπου,
μας απομακρύνει από τον εαυτό μας,
μας αποξενώνει,
και έτσι ενώ νομίζουμε ότι είμαστε ο εαυτός μας,
δεν είμαστε οπωσδήποτε ο εαυτός μας.
Φέρουμε, μια εξωτερική εικόνα την οποία
έχουμε σαν ένα λάβαρο
που θέλουμε να στηρίξει την αξιοπρέπειά μας.
Η Κάρεν Χόρνεϊ,
μια Αμερικανής ψυχίατρος,
μας δίνει την ιδέα αυτή της ιδεατής εικόνας,
που εκπροσωπεί βέβαια και άλλους όρους
που είχαν βγει παλαιότεροι άλλοι
ή που λέμε συνήθως ας πούμε ή
αν θέλετε τον όρο προσωπείον,
μάσκα, και οτιδήποτε άλλο.
Αλλά εκείνη έδωσε αυτό αυτόν τον όρο,
ιδεατή εικόνα, ότι δηλαδή με την ιδέα μας φτιάχνουμε
μια εικόνα του εαυτού μας,
η οποία φυσικά τότε δεν είναι πραγματική,
είναι πλασματική,
και με αυτή θέλουμε να επιβιώσουμε
στο κοινωνικό χώρο.
Ο άνθρωπος δεν είναι εύκολο
να τα βρει με τη σκιά του.
Δηλαδή με τις αδυναμίες του,
τις ελλείψεις του, τις ανικανότητες του,
τις μελαγχολίες του,
γενικώς δηλαδή τις αρνητικές καταστάσεις
που αναπόφευκτα συναντά στη ζωή.
Και έχει ανάγκη να έχει μία στήριξη εσωτερική.
Και αυτή η στήριξης, η εσωτερική,
είναι η ιδέα, η υπόθεση, όπως θέλετε πέστε, η φαντασίωση,
ότι είμαστε όλοι καλοί άνθρωποι,
ότι είμαστε στο κοινωνικό χώρο μέσα,
και μπορούμε να σταθούμε θαυμάσια.
Έτσι αν θίξεις κάποιονε,
και του πεις, δεν ντρέπεσαι λιγάκι;
Δεν βλέπεις τι είσαι;
Θα παρεξηγηθεί, και θα πει,
εμένα μου λες ποιος είμαι;
Εμένα με εκτιμάει η κοινωνία όλη.
Θα αρχίσει να επαινεί τον εαυτό του και να τονίζει ότι
είναι εντάξει μέσα στο κοινωνικό χώρο,
όλοι τον αγαπούν και όλοι ξέρω ‘γω
παραδειγματίζονται από το παράδειγμά του,
και θα επιστρέψει ότι μπορεί για να στηρίξει
αυτήν την ιδεατή εικόνα.
Ο Άντλερ,
είναι εκείνος που επίσης πήρε το μήνυμα αυτό,
της διασπάσεως της ψυχικής του ανθρώπου,
και μετέφερε το πρόβλημα στο κοινωνικό χώρο.
Και μας είπε δηλαδή ότι,
κάθε άνθρωπος,
έχει είτε συνειδητά είτε ασυνείδητα,
έχει διαμορφώσει εις το ξεκίνημα του,
εις την πορεία της ζωής του, ένα σκοπό.
Ο ψυχικός κόσμος ορίζεται υπό σκοπού, λέει ο Άντλερ.
Ότι δηλαδή είτε το θέλουμε είτε όχι,
στην πορεία της ζωής μας,
βάζουμε στο μυαλό μας κάποιες
επιδιώξεις, κάποιους σκοπούς.
Τα μικρά παιδάκια, από εκεί βλέπουμε το πρόβλημα,
ό,τι τους εντυπωσιάσουν
θα το κάνουν λάβαρο της ζωής.
Ο ένας θέλει να γίνει αεροπόρος,
ο άλλος θέλει να γίνει δεσπότης όταν βλέπει τα
χρυσά και τα λοιπά,
άλλος θέλει να γίνει αστυφύλακας, χωροφύλακας,
γιατί βλέπει ότι αυτό είναι μες στην κοινωνία
ένας παράγοντας ας πούμε που τον αναγνωρίζουν όλοι,
και πορεύεται στη ζωή του έτσι ο άνθρωπος βάζοντας σκοπούς.
Όσο ρημάζει μπορεί να καλλύνει,
να ωραιοποιεί αυτούς τους σκοπούς.
Αλλά λέει ο Άντλερ,
αν δεν πετύχει ο άνθρωπος τον σκοπό του,
αν δεν έχει τις δυνατότητες
να κατορθώσει αυτό στο οποίο έχει στοχεύσει,
τι γίνεται;
Τότε λέει, ο άνθρωπος
αποκτά αισθήματα μειονεκτικότητος.
Τι θα πει αυτό;
Θα πει ότι... συνειδητοποιεί την αδυναμία του,
και αυτό βέβαια συνοδεύεται και με θλίψη και απογοήτευση,
αλλά αυτό συγχρόνως,
το αίσθημα της μειονεκτικότητος,
του δημιουργεί ένα αδιόρατο ίσως,
άλλες φορές πολύ συνειδητό, αίσθημα ενοχής.
Γιατί δεν μπόρεσε να επιτύχει
αυτό στο οποίο είχε στοχεύσει.
Τότε βέβαια, εάν έχει ψυχική δύναμη δεν τα βάζει κάτω,
αλλά αναμορφώνει τον σκοπό του, τον στόχο του,
βρίσκει κάτι άλλο, δεν μπορεί να γίνει αεροπόρος,
δεν τον πήραν στη σχολή Ικάρων, θα κάνει κάτι άλλο.
Θα γίνει καπετάνιος ή ξέρω ‘γω επιχειρηματίας.
Βάζει λοιπόν δεύτερο στόχο,
που νομίζει ότι είναι πιο ανθρώπινος για να τον πετύχει,
και μπορεί να τον πετύχει,
και να προοδεύσει βέβαια τα αισθήματα μειονεκτικότητος
να λειτουργήσουν εκεί θετικά
σαν μια προτροπή να ξεπεράσει τις αδυναμίες του,
να κάνει μια υπέρβαση τέλος πάντων των δυνατοτήτων του.
Αν όμως και τη δεύτερη φορά αποτύχει,
τότε καταφεύγει λέει σε μια
υπεραναπλήρωση του σκοπού
η οποία αυτή τότε έχει παθολογική βάση
και παθολογικό χαρακτήρα.
Αυτές τις περιπτώσεις τις βλέπουμε
σε καταστάσεις που κάποιος άνθρωπος που δεν πέτυχε τίποτα,
κάνει κάτι μεγάλο,
για να διακριθεί,
χωρίς να ενδιαφέρεται
για το ηθικό νόημα του μεγάλου αυτού.
Δηλαδή, έχει αποδειχθεί από έρευνα,
από έναν ξένο ψυχολόγο
και μάλιστα όχι συστηματικά εκπαιδευμένο,
αλλά έναν ψυχολόγο ο οποίος
περιδιάβαζε τα λιμάνια
και μελετούσε τους εργάτες αλλά και τα κινήματα
τα επαναστατικά που ζητούσαν δικαιοσύνη κλπ,
και είδε ότι οι ηγέτες
οι περισσότεροι των κινημάτων αυτών
είχαν αποσαθρωμένο εγώ.
Ήτανε αδύνατο το εγώ τους. Δηλαδή,
η επιθετικότητά τους,
ενδεχομένως η εγκληματική τους ενέργεια,
απέβλεπε στο να τους δώσει την βεβαιότητα
ότι είναι κάτι, είναι κάτι.
Ο Νέρων έβαλε λένε φωτιά ε,
για να ακουστεί, έστω να αναγνωριστεί,
έτσι πολύ περισσότερο από το γεγονός ότι ήτανε
αυτοκράτωρ.
Έτσι λοιπόν προχωρώντας βλέπουμε ότι
ο άνθρωπος έχει μέσα του τη διάσπαση,
με οποιοδήποτε τρόπο,
και αν δεν μπορέσει να το καταλάβει αυτό,
τότε μπορεί να εμπλακεί
σ' αυτό που χαρακτηρίζουμε, νευρωτικό φαινόμενο,
δηλαδή να παγιδευτεί σ' έναν ψυχαναγκασμό
που θα τον κάνει πάντοτε να κάνει
εσφαλμένες αξιολογικές κρίσεις στη ζωή
για να πετυχαίνει και αρνητικά την αναγνώριση.
Αυτό λοιπόν το γεγονός, οι δύο εαυτοί,
βρίσκονται μπροστά μας σαν μια πραγματικότητα.
Και σ' έναν... ιδίως νέον άνθρωπο,
αυτό αν συνειδητοποιηθεί εγκαίρως,
καταλαβαίνει ότι πρέπει να αναζητήσει τον δρόμο
της ψυχικής ενοποιήσεως.
Και ο δρόμος αυτός είναι βέβαια ο δρόμος της αγιότητος.
Διότι δεν έχει βρεθεί ακόμα, δεν έχει διαπιστωθεί πουθενά,
ότι ένας άγιος είναι άρρωστος,
ότι συγκρούεται με τον εαυτόν του,
ότι είναι νευρωτικός.
Η τέλεια εικόνα του τέλειου ανθρώπου
βρίσκεται στη ζωή του αγίου.
Όμως βέβαια για τον σύγχρονο άνθρωπο,
τον σύγχρονο νέο ιδιαίτερα,
αυτή η εποχή με τις αντιφάσεις της,
με τις ε... με τους παράγοντες επαναλαμβάνω,
που διαταράσσουν το ψυχικό βίο του ανθρώπου,
είναι μία εποχή οπωσδήποτε αρνητική.
Αποδιοργανώνει τον ψυχικό κόσμο,
όχι μόνο των νέων ανθρώπων αλλά και των μεγάλων,
και την παγιώνει σε μια ζωή που κάθε άλλο ζωή είναι.
Επομένως η παραβολή του ασώτου,
σύμφωνα με την ανάλυση αυτή,
δείχνει ότι θα έπρεπε ο άνθρωπος
να δει και να καταλάβει ότι,
αποδημών από τον πατρικό οίκο,
δηλαδή από τον Θεό,
φεύγοντας ο άνθρωπος μακριά από τον εαυτό του,
εξακολουθεί να είναι σε σχέση
με τον πατρικό οίκο,
και ότι υπάρχει η δυνατότητα της επιστροφής.
Αυτό είναι το ελπιδοφόρο γεγονός.
Η παραβολή αυτή μας δείχνει
ότι τελικά και τη στιγμή ακόμα που ο άνθρωπος φαίνεται
αδύναμος μόνος του να επιστρέψει,
εάν μέσα στην αδυναμία του
μπορεί να καταλάβει ένα μήνυμα
τόσο σημαντικό όπως είναι
η αναγέννησή του η πνευματική
σε οποιοδήποτε επίπεδο, αν αυτό το καταλάβει,
μπορεί ο Θεός αυτό το ερέθισμα,
αυτή τη νύξη που νιώθει μέσα του,
να την ευλογήσει και να την πολλαπλασιάσει.
Ο νέος της παραβολής
σκέπτεται τι θα πει στον πατέρα του.
Διαλογίζεται μόνος του. Κάνει τον συλλογισμό τον αρχικό,
ότι εκεί θα είναι οπωσδήποτε καλύτερα,
παίρνει το θάρρος να επιστρέψει αλλά,
δηλώνει στον εαυτόν του ότι συναισθάνεται την ενοχή του.
Θα πάω και θα πω στον πατέρα μου,
«ἥμαρτον εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ ἐνώπιόν σου».
Και... δεν φτάνει εκεί,
δεν το σκέπτεται μόνο,
αλλά πορευόμενος προς τον πατέρα, μόλις φτάσει εκεί,
λέει τα λόγια αυτά.
Και εδώ πάλι μας δείχνει η παραβολή αυτή ότι
η εξομολόγηση,
η συνειδητοποίηση δηλαδή της ενοχής μας,
και η ανάγκη αυτήν την ενοχή
να την παραδώσουμε στον Θεό Πατέρα,
είναι ένας σημαντικός άξονας
της ενοποιήσεως του εαυτού μας.
Διότι πραγματικά
αν κάτι απωθούμε στο ασυνείδητό μας,
αυτό είναι τις περισσότερες φορές η ενοχή μας.
Βέβαια είναι καμιά φορά επικίνδυνο
να μιλάμε έτσι γενικά για την ενοχή μας
και να τη δείχνουμε σε μια πραγματικότητα
που έχει καθολική αξία για όλους μας.
Γιατί υπάρχουν ευαισθησίες σε ανθρώπους
και μπορούν να μεγαλοποιήσουν κάποια πράγματα,
αλλά από την άλλη μεριά,
είναι γεγονός αυτό ότι η Εκκλησία,
μας καλεί σε μια επιστροφή,
μέσω ακριβώς από το γεγονός αυτό.
Ότι η πορεία μας θα είναι πορεία εξομολογητική,
στα πλαίσια της συνολικής μας υπάρξεως,
ότι θα καταλάβουμε ότι
είμαστε αυτό που είμαστε,
δηλαδή άνθρωποι αδύνατοι,
παραδίδουμε στον Θεό τις ενοχές μας,
και μέσα από το μυστήριο της εξομολογήσεως,
βέβαια και της πνευματικής καθοδηγήσεως
του πνευματικού μας,
θα προσπαθήσουμε να ενοποιηθούμε.
Αυτός είναι ο δρόμος επιστροφής του ανθρώπου.
Σήμερα όμως, πρέπει να το πω και αυτό,
βλέπουμε ότι επειδή υπάρχει αυτή η ανάγκη,
της αναζητήσεως νοήματος στη ζωή,
και της καταξιώσεως
της αυτοσυνειδησίας του ανθρώπου ως ανθρώπου,
πάρα πολλοί άνθρωποι
στρέφονται αλλού, εκτός της Εκκλησίας.
Και έχουμε προσφυγή και καταφυγή,
ακόμα ίσως και Χριστιανών ανθρώπων,
που έχουν συνειδητοποιήσει τη σχέση τους με την Εκκλησία,
σε γκουρουιστικές ομάδες,
σε κάποιες ανατολικές θρησκείες,
που βλέπετε αν προσέξετε όλες αυτές οι σχολές
μιλούν για αυτογνωσία,
μιλούν για διαλογισμό,
και υπόσχονται στον άνθρωπο ότι θα τον βοηθήσουν
να απελευθερωθεί από τον εαυτόν του,
τουτέστιν από τη συγκρούση του,
να ενοποιηθεί, και να προχωρήσει τη ζωή του.
Δυστυχώς τα αποτελέσματα είναι τελείως αντίθετα,
η πείρα και τα γεγονότα δείχνει
ότι αυτές οι πρακτικές των γκουρουιστικών ομάδων
και των άλλων δράσεων των καταστροφικών λατρειών,
δείχνουν ότι ο άνθρωπος δεν απελευθερώνεται,
αλλά αντίθετα υποτάσσεται
σε κάποιο ηγέτη αυτής της κινήσεως.
Σε αυτό το σημείο πρέπει να πούμε ότι πολλοί...
νέοι ιδιαίτερα παρασύρονται,
μπαίνουν σε ομάδες που τους υπόσχονται
ότι ακριβώς θα απελευθερωθούν από τον εαυτόν τους,
θα βρουν τη λύση του προβλήματος της ζωής,
και από εκεί και πέρα τους
καταστρέφουν ψυχικά.
Θα μπορούσα να πω, αν και είναι υπερβολικό αυτό που θα πω,
τους καταστρέφουν πολύ περισσότερο
από ό,τι τα ναρκωτικά.
Υπό την έννοια ότι ακριβώς
με λόγο και με μέθοδο,
τους αλλάζουν τον ψυχικό τους προσανατολισμό,
και τους υποδηλώνουν επομένως εν συνείδητα,
αποδέχονται τον ηγέτη,
και από εκεί και πέρα η επιστροφή είναι δύσκολη.
Αυτό επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι,
κάποιοι που φεύγουν από τις γκουρουιστικές ομάδες
και τις καταστροφικές λατρείες, και έρχονται στην Εκκλησία,
είναι δύσκολο να αποκατασταθούν.
Συγκεκριμένως μιλούσα και μιλώ για μια γυναίκα,
η οποία ήρθε από κάποια ομάδα γκουρουιστική,
και ανεκάλυψε την Εκκλησία,
όχι ότι δεν ήταν Χριστιανή, αλλά την είδε με άλλο μάτι,
είχε το πνευματικό της, ήθελε να έχει και τον ψυχίατρό της,
ήθελε να κάνει ομοιοπαθητική, και ήθελε να μιλάμε και μαζί.
Δηλαδή έβλεπε παντού ανεπάρκεια
πληρώσεως του πόθου
της ενοποιήσεως του εαυτού της.
Αυτά όλα δείχνουν λοιπόν ότι
στο σύγχρονο κόσμο υπάρχουν πολλές παγίδες,
πολλά γεγονότα, πολλοί παράγοντες,
που εντείνουν τις συγκρούσεις του ανθρώπου.
Γι' αυτό ορισμένοι αναλυτές,
όπως ο Έριχ Φρόμ και άλλοι,
δείχνουν ότι σήμερα ο άνθρωπος
είναι διαταραγμένος, είναι διασπασμένος,
έχει αντικειμενοποιηθεί
στο χώρο της ζωής,
δηλαδή επενδύει τον εαυτόν του
σε αντικείμενα, γίνεται ο ίδιος αντικείμενο,
και από εκεί και πέρα η συνείδηση των διασπάσεών του
εξαλείφεται με τρόπο άνομο, αθέμιτο,
ότι δηλαδή νομίζει ότι ο ίδιος
είναι ένα αντικείμενο, είναι ένα πράγμα.
Σε αυτή την περίπτωση ο ρόλος της ενοχής
φαίνεται προς το παρόν ότι αδρανεί,
ότι δεν υπάρχει ενοχή,
αλλά η έκφραση
της ενοχλητικής παρουσίας της ενοχής
βγαίνει με άλλα προσωπεία, σε άλλες συμπεριφορές,
με άλλα συμπλέγματα.
Αυτή είναι λοιπόν μια πραγματικότητα
που τη βλέπουμε με τρόπο έτσι
πυρηνικό κατά κάποιο τρόπο,
συγκεντρωτικό, στην παραβολή αυτή του ασώτου.
Αυτό είναι το διάγραμμα της πορείας
της ζωής του ανθρώπου.
Είμαστε άνθρωποι της πτώσεως,
και η ψυχολογία μελετά τον πεπτωκότα άνθρωπο,
και μας είναι χρήσιμη γιατί ακριβώς μας δίνει
εικόνες και πληροφορίες
για τον τρόπο με τον οποίο ζει ο πεπτωκός άνθρωπος.
Αλλά η Εκκλησία θέλει τον άνθρωπο αυτόν τον πεπτωκότα,
να τον κάνει άνθρωπο της Χάριτος,
και τον καλεί με την παραβολή αυτή
να επιστρέψει στον Πατέρα,
και ο Πατέρας θα δείξει αυτή την πληθωρική αγάπη.
Είναι σημαντικό ότι ο πατέρας, στην παραβολή δηλαδή,
δεν είχε ξεχάσει το γιο του.
Δηλαδή όταν γύρισε ο γιος του δεν είπε, εσύ ποιος είσαι;
Σαν να θυμάμαι, κάπου σε έχω ξαναδεί.
Αλλά είχε ανοίξει τις αγκάλες του,
και αγκάλιασε το παιδί του, το κατεφίλησε,
και προέβη στις ενέργειες που λέει η παραβολή της άλλες,
να βάλει τη στολή την πρώτη, τον αποκαθιστά,
και τον βάζει πλέον στην οικογένεια την πατρική.
Είναι λοιπόν αυτά ερεθίσματα
απλώς για να δούμε πως προχωρεί
η ζωή μας, η πορεία μας.
Η ψυχολογία είναι καλή μέχρι το σημείο που μπορεί
να μας συνειδητοποιήσει
αυτά τα τραύματα του πεπτωκότος ανθρώπου.
Από εκεί και πέρα, αν μείνουμε σε ψυχολογικές ερμηνείες,
και αποδοχές ας πούμε αυτών των
ψυχοδυναμικών διαγραμμάτων που μας δίνει,
δεν πρόκειται να δούμε καλημέρα.
Είναι χρήσιμη μέχρι το σημείο
που μας λέει ακριβώς πως ζει. Και οι Πατέρες,
ακριβώς έχουν πει κάποια πράγματα,
η ανθρωπολογία τους δεν είναι ξένη
προς σύγχρονα πορίσματα. Αντίθετα,
όπως και ξένοι έχουν επισημάνει,
ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής
θεωρείται ως πρόδρομος της ψυχολογίας του βάθους
πριν από 13-14 αιώνες,
και άλλοι Πατέρες της Εκκλησίας,
ο Όσιος Νείλος ο Ασκητής,
έχει πει καταπληκτικά πράγματα
που δείχνουν ότι αυτήν την ψυχολογία
του πεπτωκότος ανθρώπου
την είχαν συλλάβει πάρα πολύ ορθά
και αυτό ήτανε το γεγονός το σημαντικό,
ότι μπόρεσαν με αυτόν τον τρόπο
να μας δώσουν την καθοδήγηση την πνευματική
για να διορθώσουμε τα τραύματα του πεπτωκότος ανθρώπου
και να μπούμε στην πορεία της αναγεννήσεως.
Εδώ σταματώ
για να αφήσω χρόνο για συζήτηση,
διότι είπα πολλά τα οποία μπορεί
να περάσουν έτσι
εάν σταματήσουμε εδώ και φύγουμε.
Έδωσα κάποια ερεθίσματα
για να μπούμε σε κάποια συζήτηση να τα δούμε καλύτερα.
Μια ομιλία δεν αξιοποιείται,
φαντάζομαι και με τον πατέρα Αθανάσιο, με τον Σεβασμιότατο,
θα κάνετε συζήτηση διότι
η συζήτηση είναι εκείνη που διαφωτίζει
αυτά που λέει ο ομιλητής.
Περιμένω λοιπόν αν έχετε κάποια απορία,
αν έχετε κάτι να πείτε,
να δούμε λεπτομερέστερα πτυχές
αυτής της πραγματικότητας, του προβλήματος...
Ακροατήριο: Αυτό αγαπητέ καθηγητά
που λέγεται υπόσταση...
η ψυχολογία, πώς λέγεται; Ασυνείδητο.
κ. Κορναράκης: Ασυνείδητο ναι. Ακροατήριο: Οι Πατέρες,
τι λένε, τι είναι τούτο το ασυνείδητο;
Οι Πατέρες, τι είναι το ασυνείδητο,
στην Πατερική ορολογία;
κ. Κορναράκης: Ε είναι το σκότος που φέρει ο άνθρωπος μέσα του.
Είναι... το σκότος που δεν μπορεί να δει με το νου του.
Άλλο; Ορίστε.
Ακροατήριο: Αυτοί οι δυο εαυτοί που λέμε ότι...
που είχατε πει προηγουμένως,
είναι λόγω της πτώσεως [ασαφής] ...
κ. Κορναράκης: Βεβαίως, ναι, είναι η διδασκαλία
του Αγίου Γρηγορίου του Νύσσης, και άλλων Πατέρων.
Ακροατήριο: Και...
μπορείτε να μας [ασαφής] λίγο παραπάνω;
Όσο αναφορά τους δυο εαυτούς
και πως η Εκκλησία βοηθά στην ενοποίηση;
κ. Κορναράκης: Ναι, είπα, ότι η Εκκλησία
βοηθάει την ενοποίηση του ανθρώπου,
όπως λέει ο Απόστολος Παύλος,
ώσπου να καταντήσουμε λέει όλοι,
«εἰς τὴν ἑνότητα τῆς πίστεως εἰς ἄνδρα τέλειον»,
εις το πλήρωμα της ηλικίας του Χριστού.
Η πορεία μας είναι...
Ακροατήριο: [ασαφής] για το καλό μέσα μας ...
κ. Κορναράκης: Ναι. Η πορεία μας είναι να ενοποιήσουμε τον
εαυτό μας με τον πνευματικό μας αγώνα,
με την εξομολόγηση, με τη συμμετοχή στα Μυστήρια,
για να γίνουμε ο καθένας μας Χριστός.
Σύμμορφοι της εικόνας της δόξης του Υιού του Θεού.
Αυτός είναι ο στόχος μας.
Μάλιστα ο Άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος λέει ότι,
οι άνθρωποι λέει που φιλάνε τον Παράδεισο,
όταν μετά τη Δευτέρα Παρουσία
ο καθένας θα πηγαίνει εκεί που είναι ταγμένος
από τον τρόπο της ζωής του,
θα βλέπουν λέει ποιοι έρχονται από μακριά στον Παράδεισο
και αν δεν μοιάζουν με τον Χριστό,
δεν θα τον αφήνουν να μπει.
Γιατί ακριβώς έχουμε τα πρότυπα,
έχουμε τα πρότυπα στην Καινή Διαθήκη.
Ο Απόστολος Παύλος, μας δείχνει το πρότυπο.
«ζῶ δὲ οὐκέτι ἐγώ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός».
Και στον ίδιο στίχο λέει,
«ὃ δὲ νῦν ζῶ», αυτό που ζω τώρα,
αυτό είναι η ζωή μου η εν Χριστώ,
ζω για τον Χριστό,
ο οποίος έδωσε τον εαυτόν του για μένα.
«ζῶ δὲ οὐκέτι ἐγώ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός».
«ἐν πίστει ζῶ τῇ τοῦ υἱοῦ τοῦ Θεοῦ»
ο οποίος με λύτρωσε
και απέθανε και ανέστη για μένανε.
Είναι δυνατή αυτή η ενοποίηση,
και τη βλέπουμε στη ζωή του Αγίου.
Και άμα ακούτε στη ζωή του Αγίου- μη νομίζετε ότι
ο καθένας πρέπει να γίνει Άγιος Νεκτάριος ή Άγιος Νικόλαος,
ή ότι από την άλλη μεριά,
επειδή λέμε, ότι αυτοί όλοι ήταν
κατά Χάρην άγιοι από την κοιλιά της μητέρας τους, έγιναν, όχι.
Η γλώσσα της Καινής Διαθήκης αυτή είναι,
και ο Απόστολος Παύλος όλους τους Χριστιανούς
τους ονομάζει αγίους.
Δυνάμει, όταν είμαστε μέσα στην Εκκλησία, είμαστε άγιοι,
υπό την έννοια, ότι κοινωνούμε
του Σώματος και του Αίματος του Χριστού
και κατά τον λόγο του τον αδιάψευστο, μένει μέσα μας.
«Ὁ τρώγων μου τὴν σάρκα καὶ πίνων μου τὸ αἷμα»,
εννοεί [ασαφής φράση].
Χρειάζεται όμως, η ατομική μας προσπάθεια,
η βούλησή μας, η προαίρεσή μας,
να είναι στραμμένη προς ένα διαρκή αγώνα.
Για να ολοκληρωνόμαστε ημέρα τη ημέρα,
που λέει ο Απόστολος.
Όλοι όσοι είμαστε στην Εκκλησία
και συμμετέχουμε συνειδητά στα Μυστήρια,
είμαστε άγιοι υπό την έννοια αυτή.
Ο Απόστολος Παύλος τουλάχιστον έτσι
χαιρετισμούς στέλνει και μνημονεύει τους αγίους.
Από εκεί και πέρα έχουμε τη δυνατότητα αυτή
να ενοποιήσουμε τους δύο εαυτούς.
Ακροατήριο: Κύριε καθηγητά. κ. Κορναράκης: Ορίστε.
Ακροατήριο: Ο άφρον του Ευαγγελίου του Ευαγγελίου
[ασαφής φράση]
την πληροφορία ότι απόλεσε την ψυχή του.
κ. Κορναράκης: Για ποιον λέτε; Δεν άκουσα.
Ακροατήριο: Ο άφρον, ο άφρον του Ευαγγελίου.
αλλά εάν δεχτούμε ότι ήταν μόνο αυτό
και όχι κακός συνάμα,
τότε ο Θεός είναι κακός, που τον φέρνει στην απώλεια,
πράγμα που βέβαια δεν το δεχόμαστε.
Άρα τελικά τι να υποδέσουμε; Ότι
ο άφρον είναι και κακός ταυτόχρονα
και ίσως πηγαίνοντας λίγο πιο βαθιά να πούμε ότι ...
κ. Κορναράκης: Δεν κατάλαβα. Ακροατήριο: [ασαφής φράση] όριο
μεταξύ αφροσύνης και κακίας πολλές φορές;
Ακροατήριο: Ότι για να... επαναλαμβάνω,
για να απόλεσε την ψυχή του [ασαφής φράση]
που ασφαλώς δεν είναι.
κ. Κορναράκης: Κοιτάχτε, ο Θεός δεν είναι άδικος...
Ακροατήριο: Ναι, βέβαια [ασαφής]
κ. Κορναράκης: Ακριβώς, αφού το δεχόμαστε αυτό...
Ακροατήριο: Ρωτώ, υπάρχει πολλές φορές-
υπάρχει σαφές διαχωριστικό όριο
μεταξύ αφροσύνης και [ασαφής φράση]
κ. Κορναράκης: Μεταξύ αφροσύνης και;
Δεν ακούω την άλλη λέξη. Ακροατήριο: Κακίας.
κ. Κορναράκης: Και κακίας; Ακροατήριο: Ναι.
κ. Κορναράκης: Η κακία δεν είναι αφροσύνη; Τι είναι;
Τι διαχωριστική γραμμή; Δεν το καταλαβαίνω.
Ακροατήριο: Λέω, για να χάσει την ψυχή του ο άφρον,
πρέπει να ‘ταν και κακός.
κ. Κορναράκης: Αφήστε στο τέλος.
Στο τέλος ελάτε αν θέλετε να το κουβεντιάσουμε καλύτερα,
γιατί έτσι δεν... δεν ακούω, δεν καταλαβαίνω. Άλλος;
Ακροατήριο: Αυτό που είπατε [ασαφής],
σας είπα το ασυνείδητο, μου είπατε το σκότος.
Δηλαδή ο Θεός έβαλε σκότος μέσα σε οποιοδήποτε άνθρωπο;
Σκότος, δηλαδή αγνωσία;
κ. Κορναράκης: Δεν το έβαλε ο Θεός,
ο άνθρωπος το έβαλε μόνος του, με την πτώση.
Ακροατήριο: Το έβαλε ο άνθρωπος το...
κ. Κορναράκης: Ε βέβαια. Ο Θεός θα έβαζε σκότος, που είναι φως;
Απρόσιτον.
Λοιπόν.
Άλλο; Ορίστε.
Ακροατήριο: [ασαφής φράση]
κάτι είχατε πει για την ψυχολογία του βάθους...
κ. Κορναράκης: Ναι.
Ακροατήριο: Μπορείτε να εξηγήσετε λίγο [ασαφής] σας παρακαλώ;
κ. Κορναράκης: Τι να εξηγήσω, τι;
Ακροατήριο: Την ψυχολογία του βάθους.
κ. Κορναράκης: Τι είναι; Ακροατήριο: Ναι.
κ. Κορναράκης: Η ψυχολογία του βάθους είναι
ένα σύνολο νέων θεωριών,
που προέκυψαν από τις εργασίες που έκανε ο Φρόιντ
το δεύτερο ημίση του 19ου αιώνος,
ή οι συνεργάτες των Γιουνγκ, των [ασαφής] και άλλους,
και επεσήμαναν αυτή την πραγματικότητα,
ότι... ένα συγκεκριμένο- μια συγκεκριμένη νόσος, η υστερία,
που θεωρείτο αρρώστια του νευρικού συστήματος,
οφείλετο σε άγνωστο,
σε ασυνείδητο ψυχικό παράγοντα.
Και στράφει η προσπάθεια όλων τότε των επιστημόνων,
στο να βρουν αυτόν τον άγνωστο παράγοντα και να δουν
με ποιες μεθόδους μπορούν να τον πλησιάσουν,
να τον προσεγγίσουν.
Αλλά αυτός ο παράγον, το ασυνείδητο,
δεν προσεγγίζεται με τεχνητές ανθρώπινες μεθόδους.
Τα παραδείγματα και τα αποτελέσματα
τα έχουμε στην ψυχοθεραπεία και στην ψυχιατρική
και δεν είναι της ώρας να τα πω.
Γι' αυτό λέμε ότι μόνο η καταφυγή
στη ζωή της Εκκλησίας, στην πνευματική ζωή,
θα μας βοηθήσει.
Όταν ο Ψαλμωδός λέει,
«παραπτώματα τίς συνήσει; ἐκ τῶν κρυφίων μου καθάρισόν με».
Δηλαδή ποιος μπορεί να καταλάβει τα παραπτώματά του,
δεν μπορεί ο άνθρωπος. Και μέθοδο να χρησιμοποιήσει,
διότι ο νους του ανθρώπου
φτάνει ίσως μέχρι τα κράσπεδα του ασυνείδητου ψυχισμού.
Παραπάνω δεν μπορούν να πάνε μέθοδοι,
γι' αυτό έχουν και προβλήματα μεθοδολογικά
και είναι ολόκληρη ιστορία.
Άλλο;
Ορίστε.
Ακροατήριο: Η ψυχολογία μιλά για...
η Εκκλησία μάλλον μιλά για [ασαφής φράση]
και η ψυχοθεραπεία μιλά για την αυτοεκτίμηση.
Ο άνθρωπος ο οποίος θέλει να ζει μια εν Χριστώ ζωή
[ασαφής φράση]
υπάρχει περίπτωση ας πούμε να οδηγηθεί στην...
η μάλλον να ενισχύσει το γεγονός της [ασαφής] των δυο εαυτών;
κ. Κορναράκης: Όχι κοιτάξτε, καταλαβαίνω τι θέλετε να πείτε.
Ναι, η ψυχολογία,
και αυτό το χρησιμοποιούν περισσότερο
στις γκουρουιστικές ομάδες,
χρησιμοποιεί την αυτοεκτίμηση και τον εγωισμό,
σαν μέσα ανορθώσεως
του ψυχισμού του ανθρώπου που έχει διαλυθεί
από τον τρόπο της ζωής του,
έχει ταλαιπωρηθεί, καταπονηθεί από τις συγκρούσεις,
και έχει γεμίσει με ιδέες
απαισιοδοξίας για το γεγονός αν μπορεί να επιβιώσει.
Του λένε, καλώς είσαι, όπως είσαι έτσι και τα λοιπά.
Αλλά χθες που είχαμε ένα συνέδριο
στη Λάρνακα,
εκεί ο Σεβασμιότατος, που ήταν εκεί ο...
της ΕΔΕΣ, ο Μητροπολίτης,
υπενθύμισε ένα χωρίο
του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου που λέει ότι,
λέει στον πνευματικό,
ότι αν δεις κάποιος από αυτούς που έχει στα πνευματικά ως τέκνα
και έχει ένα κλονισμό της προσωπικής του έτσι αξίας,
αν του βρεις κάποια αρετή, την πιο μικρή έστω,
ενεθάρρυνέ την, ενίσχυσέ την,
να πάρει απάνω του ο άνθρωπος. Είναι μια μέθοδος.
Αλλά όταν απολύτως
χρησιμοποιείται στην ψυχοθεραπεία
ή στις γκουρουιστικές κινήσεις,
αυτό βέβαια δεν εξυπηρετεί τον άνθρωπο
διότι απλούστατα τον κάνει αλαζόνα, τον κάνει...
έτσι εγωιστή,
τον κάνει εγωκεντρικό
και από εκεί και πέρα τον κάνει...
άνθρωπο που δεν θα μπορούσε να συζήσει,
να συμβιώσει με τους άλλους ανθρώπους.
Αλλά αυτό στην πνευματική τέχνη επιτρέπεται.
Δηλαδή όταν δούμε έναν άνθρωπο που είναι
έτσι κάπως σε απόγνωση,
έχει όμως κάποια στοιχεία, θα τον βοηθήσουμε.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος όμως λέει,
ό,τι και να έχεις κάνει, μόνο μη απογνώσεις, μην...
μην απογοητευτείς, μη φτάσεις στην απόγνωση.
[ασαφής] η Εκκλησία. Έλα στην Εκκλησία.
Το επαναλαμβάνει αυτό σε ένα
λόγο του περί μετανοίας εκεί.
Για να δείξει ότι οι πόρτες της Εκκλησίας
είναι ανοιχτές σε όποιον,
καλοπροαιρέτως, θέλει να μπει μέσα
για να βοηθήσει τον εαυτό του
να ενοποιηθεί εν Χριστώ Ιησού.
Υπάρχει λοιπόν αυτή η περίπτωση.
Άλλο;
Ακροατήριο: Κύριε καθηγητά. κ. Κορναράκης: Ορίστε.
Ακροατήριο: Απλώς σ' ερώτησα πριν, στην αφροσύνη του πλουσίου
δεν πρέπει να θεωρήσομε ότι
συνυπάρχει και η κακία, απαραιτήτως;
κ. Κορναράκης: Μα η ίδια η αφροσύνη είναι κακία.
Ακροατήριο: Ε αυτό, ναι. κ. Κορναράκης: Ωραία.
Το λύσαμε λοιπόν εντάξει.
Άλλο τίποτε;
Ορίστε.
Ακροατήριο: Στην παραβολή του ασώτου ε...
ο άσωτος υιός τρεφόταν με ξυλοκέρατα του χοίρου.
κ. Κορναράκης: Μάλιστα.
Ακροατήριο: Ποιο είναι το νόημα; Ότι δεν τρεφόταν πνευματικά;
κ. Κορναράκης: Ε βεβαίως.
Ακροατήριο: [ασαφής φράση]
κ. Κορναράκης: Ε είναι μια παράλληλη εικόνα.
Τα ξυλοκέρατα πόσο μπορούν να θρέψουν τον οργανισμό;
Τι βιταμίνες έχουν;
Στην κατοχή τρώγαμε εμείς οι μεγαλύτεροι
τώρα που είμαστε ξυλοκέρατα χαρούπια.
Που κάνανε και κουλουράκια ωραία την εποχή αυτή
δηλαδή που δεν είχε ούτε ψωμί.
Τα έτρωγες και έλεγες ότι ήτανε...
ουράνιο μάνα.
Αλλά δεν είναι τροφή. Θέλει να πει ότι δηλαδή,
η εσχάτη- αυτή είναι, η τροφή των χοίρων,
εκεί πρέπει να σταματήσουμε,
η εικόνα του χοίρου είναι που
δείχνει την ποιότητα της τροφής,
στην έσχατη αυτή περίπτωση
ο άνθρωπος δεν μπορεί να ζήσει,
δεν τρέφεται, δεν πάει άλλο.
Θέλει να δείξει ότι έφτασε στο έσχατο σημείο
υπαρξιακής ας πούμε παρακμής.
Δεν πάει άλλο. Και αυτή την κρίσιμη ώρα,
ο Θεός ο οποίος σκέπτεται τον Υιόν του,
του δίνει την ευκαιρία με ένα ερέθισμα,
να κάνει μια κρίση,
να κρίνει τα πράγματα μεταξύ αυτού και τον υπηρέτη του,
και να επιστρέψει στον Πατέρα του.
Δηλαδή σε όλους μας δίνει ο Θεός ευκαιρίες.
Σε όλους μας δίνει ερεθίσματα, να είστε σίγουροι γι' αυτό.
Διότι υπάρχει ο γενικός κανόνας
ότι ο Θεός «πάντας ἀνθρώπους θέλει σωθῆναι ...»
«... καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν».
Ο Θεός θέλει, αφού έστειλε τον Υιόν του.
Ο Υιός και Λόγος του Θεού σαρκώθηκε
και υπέστη τόσα πάθη,
μαρτυρικό σταυρικό θάνατο,
για να σώσει τον άνθρωπο.
Επομένως μας δίνει, αρκεί να έχουμε μάτια,
να βλέπουμε, και να αξιοποιούμε αυτές τις στιγμές
την παρουσία του Θεού στη ζωή μας.
Άλλο;
Ορίστε.
Ακροατήριο: Αυτό το «γνῶθι σεαυτόν» είναι ...
κ. Νικολαΐδης: Κυριάκο, προηγείται ο... κάποιος κάτω ...
κ. Κορναράκης: Συγγνώμη.... να μιλάνε άλλοι,
γιατί αν μιλάμε με ένανε...
δεν είναι εξουσιοδοτημένο να- ορίστε.
Ακροατήριο: [μη ακουστό]
κ. Κορναράκης: Ναι βεβαίως. Βεβαίως.
Ακροατήριο: [μη ακουστό]
κ. Κορναράκης: Βέβαια οι Πατέρες λένε,
όσο κανείς αγωνίζεται και καθαρίζει
και τη συνείδησή του, ενοποιείται.
Το πρόβλημα είναι αυτό.
Κανείς να αποκτήσει συνείδηση αγιασμένη.
Διότι εκείνη είναι το μέτρο της εκτιμήσεως
των ερεθισμάτων της ζωής.
Λέμε- δεν λέμε, είναι ασυνείδητος αυτός.
Ό,τι του πεις θα το κάνει το κακό.
Ασυνείδητος, δεν έχει συνείδηση.
Για έναν άλλο λέμε,
τον έσωσε η συνείδησή του, γιατί σαν καλός άνθρωπος,
ήξερε αυτή τη στιγμή τι να κάνει.
Επομένως στην Πατερική γλώσσα η συνείδηση
είναι το όργανο πραγματικά
που βοηθάει τον άνθρωπο να αγιαστεί,
να είναι στον δρόμο του Θεού,
και να φτάσει κάποτε η συνείδηση αυτή
στην αρετή της διακρίσεως,
οπότε τότε ολοκληρώνεται αγιοπνευματικά και χαρισματικά
αυτή η λειτουργία στη ζωή του ανθρώπου.
Ορίστε.
Ακροατήριο: Κύριε καθηγητά, αυτό ακριβώς είναι το
«καρδίαν καθαρὰν κτίσον ἐν ἐμοί ...»;
κ. Κορναράκης: Μάλιστα. Μάλιστα.
Η έδρα των πνευματικών μας βιωμάτων,
βρίσκεται στην καρδία κατά τους Πατέρες.
[παύση]
Σε παρακαλώ, τώρα δεν μπορώ...
Ακροατήριο: Για τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά
που είπε για το «γνῶθι σεαυτόν»,
είπε ότι είναι των Στωικών και Πυθαγορείων αίρεσης,
νομίζω. Δηλαδή, το να προσπαθεί να χτίσεις αυτογνωσία
είναι αίρεση των Στωικών και των Πυθαγορείων.
Επειδή- το είπε ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς.
Ότι να προσπαθεί να χτίσει αυτογνωσία
είναι η αίρεση των Στωικών και των Πυθαγορείων.
κ. Κορναράκης: Κάτσε να τα πούμε εδώ πέρα γιατί
δεν θα αφήσουμε κανέναν άλλο. Ακροατήριο: [ασαφής]
[ακροατήριο γελά]
κ. Κορναράκης: Μα υπάρχουν Πατέρες που λένε,
«γνώθι σεαυτόν». Αυτοί είναι δηλαδή...
Στωικοί και είναι...; Τέλος πάντων.
Λοιπόν, αν θες κάτσε εδώ πέρα. Ορίστε.
Ακροατήριο: [ασαφής φράση]
μια απορία που έχω, διορθώστε με αν κάνω λάθος,
η ψυχολογία δεν είναι περισσότερο ανθρωποκεντρική;
Δηλαδή για να βοηθήσει ο ψυχολόγος τον...
τον πελάτη λέει...
προσπαθεί να τον [ασαφής] πάνω στις δικές του δυνάμεις να...
κ. Κορναράκης: Βεβαίως, ναι, βεβαίως.
Ακροατήριο: ... αυτό δεν έρχεται σε αντίθεση με το...
με τη Χριστιανοσύνη η οποία λέει ...
κ. Κορναράκης: Οπωσδήποτε. Οπωσδήποτε.
Ο ψυχολόγος δεν είναι θεολόγος.
Δεν πρέπει να περιμένει κανείς βοήθεια.
Δεν είναι κληρικός, δηλαδή δεν είναι...
Γι' αυτό τα ξεχωρίζουμε τα πράγματα
και λέμε ότι η ψυχολογία
είναι η ψυχολογία του αμαρτωλού ανθρώπου, του πεπτωκότος.
Αυτό μπορεί να δει ένας επιστήμον,
αντικειμενικά, χωρίς να ξέρει ή να έχει, δηλαδή,
πρόθεση να δει την αμαρτία του ανθρώπου στη ζωή του.
Βλέπει αυτά που βλέπει,
τα συμπλέγματα του, τις συγκρούσεις του,
και φαίνεται καθαρά
όταν τα δούμε σε σχέση με Πατερικά κείμενα,
όπως είπαμε για τον Άγιο Γρηγόριο Νύσσης,
ότι αυτές είναι οι συνέπειες της αμαρτίας.
Η ψυχολογία βλέπει τις συνέπειες της αμαρτίας
στη ζωή του ανθρώπου. Ακροατήριο: [ασαφής]
κ. Κορναράκης: Δεν βοηθάει.
Ακροατήριο: Η Εκκλησία δεν πρέπει να χρησιμοποιεί
και την ψυχολογία, δηλαδή ένας πάτερ,
δεν πρέπει να είναι- [ασαφής] ένας πάτερ
εκτός από το ότι πρέπει να έχει [ασαφής] επιστήμες,
σ’ αυτόν το [ασαφής φράση]
κ. Κορναράκης:Ναι, ξέρω τι λέτε,
και θα σας έλεγα αμέσως ναι,
αν δεν υπήρχε μία βασική προϋπόθεση.
Η διάκριση,
ποια στοιχεία της ψυχολογίας μπορούν
να συμπορευθούν με την πνευματική καθοδήγηση
και ποια δεν μπορούν να συμπορευθούν.
Διότι ένας ψυχολόγος μπορεί να... δηλαδή,
ένα πνευματικός μπορεί να πάρει ένα βιβλίο ψυχολογίας,
οποιαδήποτε, και να δει ότι λέει κάτι πράγματα
που νομίζει πως θα τον βοηθήσουνε.
Και όμως, αυτά, μπορεί να τον ξεστρατίζουνε
από την πνευματική του μέθοδο.
Δεν είναι εύκολο. Χρειάζεται διάκριση
ποια στοιχεία της ανθρώπινης ψυχολογίας, της επιστημονικής,
μπορούν πράγματι να βοηθήσουν.
Ο... ο Μέγας Βασίλειος – για να δούμε δηλαδή ότι
αυτή η ψυχολογία υπάρχει
και σε πολλά Πατερικά κείμενα και σκέψεις των Πατέρων –
ο Άγιος Βασίλειος λέει σε κάποιονε,
που είπε ότι... ήταν ακούσια λέει η αμαρτία αυτή,
ακούσια. Και μιλάει – εγώ θα έλεγα δηλαδή,
με τη γλώσσα της σύγχρονης ψυχολογίας,
της ψυχολογίας του βάθους – του λέει ότι,
λες ναι, ότι ήταν ακούσια.
Δεν ήταν όμως ακούσια ουσιαστικά,
διότι ή παλαιότερα την έκανες και το ξέχασες,
ή είχες την πρόθεσή σου να την κάνεις
και δεν σου δόθηκε ευκαιρία να την κάνεις.
Καταλάβατε; Είναι η λογική των απωθημένων
και αυτών που προβάλλονται ως απωθημένα
στη συνείδησή μας και τα κάνουμε
και νομίζουμε πως αυτά είναι
που εκφράζουν πραγματικά τον εαυτό μας.
[παύση]
Εγώ ποτέ δεν θα έστελνα έναν άνθρωπο,
ιδίως Χριστιανό, να πάει σε μια συμβουλευτική ψυχολόγου,
να πάει να βρει έναν ψυχολόγο.
Δεν... Ακροατήριο: Δηλαδή είναι κακό;
Είναι κακό δηλαδή να...
κ. Κορναράκης: Όχι, δεν είναι...
είναι κακό μπορώ να πω,
είναι κακό, είναι κακό, είναι κακό.
Διότι αν είσαι Χριστιανός
και είσαι σε μια πνευματική πορεία,
δεν μπορείς να ζητήσεις βοήθεια από έναν ψυχολόγο,
ο οποίος ο άνθρωπος ο ίδιος μπορεί να μη θρησκεύει,
μπορεί να μην πιστεύει στον Θεό,
μπορεί να είναι απλώς ένας επιστήμον
που είναι συνειδητός στη δουλειά του,
αλλά όμως δεν μπορεί να καταλάβει
τον δικό σου εαυτό.
Άμα δεν καταλάβει τον άλλον –
υπάρχουν ψυχίατροι οι οποίοι
επειδή είναι κι αυτοί οι Χριστιανοί,
κατανοούν τον πελάτη τους όταν είναι Χριστιανός
και ξέρουν που θα κινηθούν.
Αλλά ένας οποιοσδήποτε άλλο ψυχολόγος,
οποιοδήποτε άλλο ψυχολογικό βιβλίο μπορεί να βοηθήσει;
Όταν έκανα κάποτε στην Πειραϊκή Εκκλησία
στην αρχή που ήταν ο ραδιοφωνικός σταθμός
ομιλίες περί... περί αυτογνωσίας ουσιαστικά,
και ωφελούντο πολλοί άνθρωποι στην εξομολόγηση,
μερικοί λέγανε, ο πνευματικός μου είναι καλός,
αλλά υποδείξετέ μας ένα βιβλίο ψυχολογικό
για να δούμε καλύτερα τα προβλήματά μας.
Το βιβλίο το ψυχολογικό,
ιδίως αυτά που είναι μεταφρασμένα πολύ περισσότερο,
και συνήθως αυτά έχουμε τα πιο πολλά,
είναι γραμμένα σε μια άλλη ατμόσφαιρα,
σε ένα άλλο κλίμα κοινωνικό, πνευματικό,
και επομένως δεν μπορεί αυτό
να συμπίπτει με τη δική μας νοοτροπία,
με την ψυχολογία μας κλπ.
Καταλάβατε; Γίνονται αυθαιρεσίες.
Παίρνει ένας ένα ψυχολογικό βιβλίο και διαβάζει
και έρχεται και σου λέει τις θεωρίες του.
Δεν είναι. Βοηθάει η ψυχολογία,
χρειάζεται η ικανότητα της διακρίσεως
αυτών των αρχών ή μεθόδων της ψυχολογίας
που μπορούν να βοηθήσουν.
Τελευταία είχα γράψει μια εργασία σε έναν τόμο
για το σύμπλεγμα του Αποδιοπομπαίου Τράγου,
το οποίο είναι μεταγενέστερη διατύπωση ως όρος
της σύγχρονης ψυχολογίας,
ότι δηλαδή την ενοχή μας την προβάλλουμε στον πλησίον μας,
για να εκτονωθούμε, ασυνείδητα.
Έκανα εγώ κάτι, να πω το απλούστερο,
όχι, το έκανε αυτός ξέρω ‘γω.
Όπως από την παιδική ηλικία τα βρέφη βλέπετε
δεν δέχονται αυτό που έκαναν.
Ελενίτσα, ποιος το έκανε αυτό; Ο Τοτός, ξέρω ‘γω.
Κτλ. Από εκεί ο άνθρωπος, από τα γεννοφάσκια του,
ξέρει να αποφεύγει την ενοχή.
Λοιπόν, αυτός ο τρόπος,
το να προβάλλει κανείς την ενοχή του έτσι,
και χαρακτηριζόμενος ως
σύμπλεγμα του αποδιοπομπαίου τράγου,
υπάρχει στην Παλαιά Διαθήκη στο Λευιτικό
που έχουμε σχετικά διαγράμματα
και εφαρμόστηκε από έναν γέροντα στη Γεροντική διήγηση
και έχω γράψει μια επιστημονική εργασία
πώς αυτός ο γέροντας
εφήρμοσε αυτή τη μέθοδο
που ήταν Πατερικής επινοήσεως,
φυσικά αυτή την εποχή δεν ήξερε για ψυχολογία,
αλλά ήταν ένα μέτρο, μια μέθοδο, που χρησιμοποίησε
σε έναν μοναχό ο οποίος είχε ιδιαίτερη ψυχολογία
και μόνο με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσε να λυτρωθεί.
Αυτός ο μοναχός είχε λογισμούς βλασφημίας
και βασανιζόταν. Αλλά επειδή ήτανε...
ήτανε καλός, η διήγηση λέει ότι ήταν ένας καλός μοναχός, άριστος,
αλλά επειδή συγχρόνως ήταν και κάπως
υπερήφανος για τη ζωή του την πνευματική,
αλαζόν, δεν ήθελε να πάει σε πνευματικό να εξομολογηθεί,
να πάει σε έναν γέροντα,
και αφού βασανίστηκε λέει 20 χρόνια,
πήγε σε έναν διακριτικό γέροντα,
και πάλι δεν είχε το θάρρος
να τον δει πρόσωπο με πρόσωπο, παρά έσκυψε,
του ‘γράψε σε ένα χαρτάκι ότι έχω λογισμούς βλασφημίας
και το έβαλε κάτω για να το δει.
Οπότε ο γέροντας του λέει, έλα του λέει,
αυτό είναι όλο; Έλα, σήκω πάνω,
βάλε το χέρι σου στον ώμο μου,
εδώ στον αυχένα μου,
και εγώ θα ευχηθώ η δική σου ενοχή,
η αμαρτία σου, να πάει σε εμένα.
Και λυτρώθηκε ο άνθρωπος.
Δεν λυτρώθηκε από τη μέθοδο αυτή καθεαυτή
ως ψυχολογική ενέργεια,
λυτρώθηκε από την πνευματική τέχνη
του πνευματικού δηλαδή
που ο οποίος είχε τη διάκριση αυτή,
αυτή τη στιγμή να εφαρμόσει αυτό το πράγμα.
Που είναι ακριβώς μία...
απεικόνιση στο Λευιτικό της
επιθέσεως των χειρών του αρχιερέως
στον αποδιοπομπαίο τράγο,
που μεταφέρει εκεί τις αμαρτίες του λαού,
και μετά όπως αν θυμάται κανείς την Παλαιά Διαθήκη,
μετά τον παίρνουν τον τράγο αυτό,
τον αποδιοπομπαίο, τον βγάζουν έξω από την [ασαφής]
και εκεί τον κατακρημνίζουν και σκοτώνεται.
Και έτσι ο λαός ψυχολογικά-
ήταν προετοιμασία για να δεχθεί τα άλλα, την...
απαλλαγή του από την ενοχή δια του Ιησού Χριστού.
Με το σκοτωμό του...
με το φόνο του τράγου,
πίστευε ότι και οι αμαρτίες του εξαλείφοντο.
Αλλά ήταν αυτό μια προπαιδεία
της Παλαιάς Διαθήκης για τα
μεταγενέστερα λυτρωτικά γεγονότα.
Συμπληρώθηκε η ώρα. Σας ευχαριστώ που με ακούσατε
και εύχομαι κάθε καλό.
[παύση]
κ. Νικολαΐδης: Να κάνω την εξής ανακοίνωση.
[ανακοινώσεις, προσευχή & απόλυση]